Nakon rata u Ukrajini i politike Donalda Trampa, Evropska unija mijenja pristup proširenju – fokus sada na odbrani, geopolitici i stabilnosti regiona
U proteklih nekoliko godina Evropska unija prošla je kroz duboke promjene koje će dugoročno oblikovati njenu politiku, posebno kada je riječ o proširenju. Rat u Ukrajini i povratak Donalda Trampa na vlast u Sjedinjene Američke Države značajno su uticali na redefinisanje prioriteta – od ekonomije ka bezbjednosti i odbrani.
Od ekonomskog ka bezbjednosnom projektu
Prije ruske invazije 2022. godine, EU se prvenstveno posmatrala kao ekonomski i regulatorni blok, zasnovan na principu „četiri slobode“ – slobodnom kretanju robe, usluga, ljudi i kapitala. Proširenje je u tom kontekstu značilo širenje tržišta i jačanje ekonomskih veza.
Međutim, rat u Ukrajini promijenio je percepciju. Pokazalo se da geopolitički i bezbjednosni interesi mogu imati prednost nad ekonomskim racionalizmom, što je dovelo do jačanja odbrambene dimenzije EU i većeg oslanjanja na sopstvene kapacitete, a ne isključivo na NATO.
Faktor Tramp i promjena transatlantskih odnosa
Povratak Donald Tramp dodatno je uzdrmao odnose između Evrope i SAD. Njegove poruke o mogućem smanjenju američke podrške saveznicima, ukoliko ne povećaju izdvajanja za odbranu, pojačale su osjećaj nesigurnosti unutar Evrope.
Dodatne tenzije izazvale su i njegove izjave o mogućem preuzimanju Grenland, čemu su se usprotivile Danska, EU i Ujedinjeno Kraljevstvo.
Sve to dovelo je do redefinisanja spoljnopolitičke i bezbjednosne arhitekture EU – uključujući i pristup proširenju.
Ukrajina kao strateški prioritet
Iako zemlje Zapadnog Balkana izražavaju nezadovoljstvo zbog prioritizacije Ukrajine, taj potez ima jasnu stratešku logiku. Ukrajina danas predstavlja ključni bezbjednosni faktor, sa jednim od najiskusnijih vojnih sistema u Evropi, posebno u segmentima poput dronova i digitalnog ratovanja.
Za EU, proširenje na Ukrajinu ne znači samo političko ili ekonomsko jačanje, već i dobijanje značajne vojne komponente.
Zapadni Balkan – važan, ali iz drugih razloga
To, međutim, ne znači da je Zapadni Balkan izgubio značaj. Naprotiv, region ostaje ključan, ali prvenstveno iz bezbjednosnih razloga.
EU nastoji ograničiti uticaj Rusije u regionu, koji sve više posmatra kao potencijalni izvor nestabilnosti. Uz to, pitanje migracija postaje jedan od glavnih faktora u politici proširenja.
U tom kontekstu, integracije u NATO sve više se posmatraju kao komplementarne procesu pristupanja EU.
BiH između prilike i uslova
Za Bosnu i Hercegovinu ove promjene predstavljaju i priliku i izazov. Iako geopolitički kontekst ide u prilog regionu, evropski lideri sve jasnije poručuju da neće biti kompromisa kada je riječ o vladavini prava i demokratskim standardima.
Iskustvo Viktora Orbana i odnosa Mađarske sa institucijama EU dodatno je učvrstilo stav da nove članice moraju u potpunosti ispuniti sve kriterijume prije prijema.
Zbog toga će buduće članstvo BiH u velikoj mjeri zavisiti od sprovođenja suštinskih reformi – prije svega u oblasti pravosuđa, borbe protiv korupcije i funkcionisanja institucija.
U novim okolnostima, proširenje EU više nije samo pitanje ekonomije, već prije svega pitanje bezbjednosti, stabilnosti i geopolitičkog pozicioniranja Evrope.