Povodom Svjetskog dana voda, ekološke organizacije pokreću projekat pretvaranja cijelog toka rijeke Une u prvi prekogranični Nacionalni park divlje rijeke u Evropi.
Organizacija Riverwatch i banjalučki Centar za životnu sredinu pokrenuli su viziju stvaranja Nacionalnog parka divlje rijeke Una, projekta koji bi trajno zaštitio 550 kilometara slobodnog toka ove rijeke i njenih pritoka.
Inicijativa se razvija prema uspješnom modelu rijeke Vjose u Albaniji – prvog nacionalnog parka divlje rijeke u Evropi. Cilj je da Una, od svog izvora u Hrvatskoj (koji je sa 249 metara najdublje istraženo vrelo u Evropi) pa sve do ušća u Savu kod Kozarske Dubice, ostane rijeka bez brana i štetnih zahvata.
Kao prvi korak ka ovom cilju, urađeno je mapiranje područja i početna studija, koja je trenutno dostupna na engleskom jeziku, na ovom linku.
“U vremenu klimatske krize, očuvanje sliva Une nije samo pitanje prirode, već strategija opstanka lokalnih zajednica uz očuvanje pitke vode“, ističe Vladimir Topić iz Centra za životnu sredinu.
Iako su određeni dijelovi toka već zaštićeni, srednji tok Une i dalje je ugrožen planovima za izgradnju hidroelektrana, nelegalnom gradnjom i najavama odlaganja nuklearnog otpada u blizini rijeke.
Sa ciljem prikupljanja argumentacije za zaštitu Une, Centar za životnu sredinu će, zajedno sa partnerima iz Riverwatch izvršiti sveobuhvatna biološka istraživanja ovog područja u periodu od 1.-7. juna kroz Sedmicu nauke na Uni.
“Ovakav istraživački kamp na kojem će se okupiti naučnici iz cijele Evrope, prethodno smo već realizovali na rijeci Neretvi tokom 2022. i 2023. godine, a rezultati su tada donijeli i potpuno novu vrstu za svjetsku nauku, kao i nalaze brojnih vrsta koje su po prvi put otkrivene na području BiH“, tvrde iz Centra za životnu sredinu.
Iz Vrela Une, najdubljeg izvora u Evropi i petog po dubini u svijetu (do sada je otkriveno 249 metara), Una nastavlja da teče 217 kilometara kroz bajkovite krajeve. Krase je sedra, vodopadi, brzaci i bogata vegetacija, a njeni pritoke: Krka, Unac, Krušnica, Klokot i Sana dom su za rijetke vrste biljaka i ugrožene životinje koje se nalaze ponekad samo u ovim staništima i nigdje drugdje.
Biodiverzitet Une uključuje 28 vrsta riba, rijetke i endemske biljke, te ugrožene sisare poput vuka, risa, medvjeda i evropske vidre. Ribe poput pastrmke i mladice (dunavskog lososa) čine Unu globalno značajnom za očuvanje akvatičnog biodiverziteta. Posebno se izdvaja čovječja ribica (Proteus anguinus), jedina u slivu Crnog mora. Njeno prisustvo u Krušnici i potencijalno u drugim lokalitetima u slivu Une, govori o jedinstvenosti i značaj ovog ekosistema.
“Vizija Nacionalnog parka divlje reke Une podrazumijeva stvaranje održivog prostora za buduće generacije, gdje će priroda i čovjek koegzistirati, a voda ostati čista i zdrava za ljude i biodiverzitet. Kreiranje ovog zaštićenog područja omogućava očuvanje prirodnih staništa, promovisanje održivog turizma i dugoročnu zaštitu rijeka i njihovih ekosistema“, ističu iz Centra za životnu sredinu.