Trideset godina kasnije, malo ljudi u bivšem istočnom bloku žali zbog monumentalnih političkih, socijalnih i ekonomskih promjena koje su uslijedile nakon pada komunizma – ali istovremeno malo je i onih koji su zadovoljni kako stvari sada funkcionišu i mnogi su zabrinuti za svoju budućnost, piše Gardijan.
Istraživački centar Pew proveo je anketu u 17 zemalja, uključujući 14 članica EU, i otkrio da, iako je većina ljudi u centralnoj i istočnoj Evropi generalno prihvatila demokratiju i tržišnu ekonomiju, podrška ni izdaleka nije podjednako snažna u svim ovim zemljama.
Do 85% ljudi odobrava promjene u Poljskoj, istočnoj Njemačkoj i Češkoj Republici, na primjer, ali manje od 55% isto to čini u Bugarskoj, Ukrajini i Rusiji. Ovo generalno odražava veoma različite percepcije o tome koliko su pojedine države napredovale od monumentalnih događaja iz perioda 1989-91. god., kada je talas optimizma zapljusnuo Evropu nakon što su zidovi i režimi pali, praveći prostor otvorenijim društvima i tržištima, kažu autori istraživanja.
Većina Poljaka, Čeha i Litvanaca, te više od 40% Mađara i Slovaka, na primjer, smatraju da je većini ljudi u njihovim zemljama bolje nego prije 30 godina; u Rusiji, Ukrajini i Bugarskoj, više od polovine je smatralo da je situacija gora.
Na pitanje da li misle da su njihove države napredovale, stanovnici istočne i centralne Evrope bili su najpozitivniji u vezi sa obrazovanjem (65%), životnim standardom (61%) i nacionalnim ponosom (58%). Bili su manje zadovoljni u vezi sa redom i zakonom (44%) i porodičnim vrijednostima (41%), a većina (53%) je izjavila da se zdravstvo pogoršalo u postkomunističkoj eri.
Ali širom svih bivših komunističkih država koje su bile uključene u istraživanje, ljudi su bili “većinom pesimistični u vezi sa funkcionisanjem političkog sistema i ekonomskim pitanjima kao što je zapošljavanje i nejednakost”, kažu autori istraživanja.
Postoji raširena frustracija u vezi sa političkim elitama, koji se smatraju otuđenim od prosječnih građana. 69% ljudi u EU zemljama ne slaže sa izjavom da izabrani zvaničnici “brinu o tome šta ljudi poput mene misle”, a većina dijeli isto mišljenje u Rusiji i Ukrajini, izvještava britanski list Gardijan.
U zemljama Centralne i Istočne Evrope takođe postoji rasprostranjeno mišljenje da su političari, i donekle poslovni ljudi, lično i prekomjerno profitirali od pada komunizma dok većina običnih ljudi nije.
Kada se radi o ekonomskoj perspektivi za budućnost, zemlje bivšeg istočnog bloka bile su optimističnije od zapada: oko 60% Ukrajinaca, Poljaka i Litvanaca je smatralo da će djeci u njihovoj zemlji biti bolje nego njihovim roditeljima, dok je takvo mišljenje imalo manje od 25% ljudi u Grčkoj, Španiji, Italiji, Velikoj Britaniji i Francuskoj.
Zemlje centralne i istočne Evrope koje su se pridružile EU generalno cijene ovu instituciju i smatraju da je to bilo dobro za njihove zemlje, otkriva istraživanje, sa najviše odobravanja – više od 80% u bivšim komunističkim državama Poljskoj i Litvaniji.
U dvjema državama koje se nisu pridružile, Rusiji i Ukrajini, situacija izgleda dosta drugačije. “Oni manje odobravaju prelazak na demokratiju i kapitalizam, manje podržavaju određene demokratske principe, a manje su zadovoljni svojim životima”, kažu autori istraživanja, a prenosi Gardijan.
Istraživanje, koje je uključilo i SAD i koje je provedeno među 18,979 ljudi od maja do avgusta ove godine, otkrilo je da su oni koji su izrazili pohvalno mišljenje o desničarskim populističkim partijama koje su značajno napredovale širom Evrope proteklih godina bili skloniji da ne odobravaju EU, i smatraju da su evropske ekonomske integracije loše za njihove države, te imaju negativno mišljenje o manjinskim grupama.
Istraživanje je takođe pokazalo oštru podjelu na istok i zapad kada su u pitanju stavovi prema nekim socijalnim pitanjima, gdje zapadni Evropljani izražavaju daleko progresivnija mišljenja: 94% Šveđana i 89% Španaca je kazalo da homoseksualnost treba prihvatiti u društvu, na primjer, za razliku od 28% Litvanaca i 14% Ukrajinaca.
Anketa je otkrila velike razlike koje su ostale između istočne i zapadne Njemačke, gdje su istočni Nijemci manje zadovoljni pravcem u kojem ide njihova zemlja i kako demokratija tu funkcioniše, nego oni na zapadu.
Ali zadovoljstvo životom u istočnoj Njemačkoj i većini zemalja centralne i istočne Evrope drastično je poraslo u godina od posljednje slične ankete 1991. godine, kada su se zemlje bivšeg istočnog bloka rvale sa tranzicijom na demokratiju i tržišnu ekonomiju.
Tada je na primjer, samo 12% Poljaka, na pitanje kako ocjenjuju svoj život na skali od 1 do10, dalo ocjenu 7, 8, 9 ili 10. Danas je taj postotak 56%, piše Gardijan.