Sitne čestice koje zagađuju vazduh možda ne ugrožavaju samo pluća. Novo istraživanje povezuje dugotrajnu izloženost česticama PM2.5 sa povećanim rizikom od Alchajmerove bolesti i sugeriše da bi one mogle imati direktniji uticaj na mozak nego što se ranije mislilo.
Iako je zagađenje vazduha već dovođeno u vezu sa stanjima koja mogu podstaći razvoj Alchajmera — poput povišenog krvnog pritiska i depresije — ova studija ukazuje na mogućnost da lebdeće čestice same po sebi doprinose milionima novih slučajeva svake godine, prenosi Science Alert.
Rezultati američkog istraživanja
Studiju je sproveo tim naučnika sa Univerziteta Emory u SAD, kao nastavak ranijih radova koji su ukazivali na povezanost između PM2.5 čestica i neurodegenerativnih bolesti.
„Alchajmerova bolest je najčešći oblik demencije i predstavlja sve veći javnozdravstveni problem, naročito među starijim ljudima“, navode autori rada. „Naši rezultati pokazuju da je izloženost PM2.5 česticama povezana sa većim rizikom od Alchajmerove bolesti, prvenstveno putem direktnog djelovanja, a ne samo preko drugih zdravstvenih poremećaja.“
Analizirani podaci skoro 28 miliona ljudi
Istraživači su proučavali medicinsku dokumentaciju više od 27,8 miliona Amerikanaca starijih od 65 godina u periodu od 18 godina. Zdravstveni podaci upoređivani su sa procjenama nivoa zagađenja vazduha na osnovu poštanskih brojeva mjesta stanovanja.
Važno je da je veza između veće izloženosti zagađenju i povećanog rizika od Alchajmera ostala snažna čak i nakon što su uzeti u obzir drugi zdravstveni problemi. To ukazuje da zagađenje može samostalno uticati na vjerovatnoću razvoja bolesti, a ne samo posredno — na primjer preko srčanih oboljenja koja potom povećavaju rizik od demencije.
Ograničenja studije
Ipak, riječ je o opservacionoj studiji, što znači da ne dokazuje direktan uzročno-posljedični odnos. Procjena izloženosti zagađenju zasnivala se na ekološkim podacima, a ne na individualnim mjerenjima, niti je obuhvatila zagađenje u zatvorenim prostorima poput kuća ili radnih mjesta.
Moždani udar kao dodatni faktor
Podaci su otkrili još jedan zanimljiv obrazac: osobe koje su ranije doživjele moždani udar imale su nešto veći rizik od razvoja Alchajmerove bolesti. To sugeriše da moždani udar može učiniti mozak osjetljivijim na štetne efekte zagađenja.
„Ova promjena efekta kod ljudi sa istorijom moždanog udara može odražavati osnovnu biološku ranjivost cerebrovaskularnog sistema“, navode istraživači. „Oštećenje neurovaskularne mreže može narušiti krvno-moždanu barijeru i olakšati ulazak PM2.5 čestica ili upalnih supstanci u mozak.“
Mogući mehanizmi djelovanja
Tačan uzrok Alchajmerove bolesti i dalje nije poznat i vjerovatno uključuje kombinaciju različitih faktora. Naučnici pretpostavljaju da fine čestice mogu ubrzati neurodegeneraciju na više načina: direktnim djelovanjem na moždano tkivo, pokretanjem hronične upale i podsticanjem nakupljanja proteina povezanih sa bolešću.
Buduća istraživanja mogla bi detaljnije razjasniti ove procese, ali već sada izgleda da je zagađenje jedan od važnih faktora rizika.
Značaj zdravog okruženja
Sredina u kojoj živimo ima snažan uticaj na zdravlje, naročito u starijoj dobi kada prirodni mehanizmi odbrane i oporavka slabe. Smanjenje zagađenja vazduha važno je i zbog drugih posljedica — od uticaja na mentalno zdravlje do pogoršanja efekata ekstremnih vrućina.
„Okruženje koje podržava zdrav način života ključno je za dugoročnu prevenciju bolesti na nivou čitave populacije, uključujući demenciju“, ističe psihološkinja Simone Reppermund sa Univerziteta New South Wales, koja nije učestvovala u studiji. „Taj uticaj je još izraženiji u starijem životnom dobu, kada ljudi provode više vremena u svom komšiluku i izloženi su većem riziku od kognitivnog opadanja.“