Tokom više od dvije decenije Rusija je sistematski gradila snažno političko, vojno i energetsko uporište u Venecueli, oslanjajući se na bliske odnose sa bivšim predsjednikom Hugom Čavezom i njegovim nasljednikom Nikolasom Madurom – obojicom otvorenim protivnicima Sjedinjenih Američkih Država.
Za 26 godina vlasti Vladimira Putina, Moskva je razvila duboke lične veze, institucionalnu saradnju i milijarde dolara vrijedne investicije u ovu južnoameričku zemlju. Ipak, nakon iznenadnog američkog zarobljavanja Madura 3. januara, sve se češće postavlja pitanje: može li Rusija zadržati svoju prisutnost u Venecueli?
Veze koje se ne prekidaju preko noći
Analitičari smatraju da ruski uticaj neće nestati brzo, uprkos snažnom pritisku SAD-a.
„Njihovo rastavljanje bilo bi skupo i izuzetno složeno“, izjavila je za RFE/RL nezavisna analitičarka Aleksandra Sitenko iz Berlina.
Posebno važnu ulogu ima Delcy Rodríguez, dugogodišnja potpredsjednica Venecuele, koja je održavala bliske odnose sa Moskvom. Putin joj je 2024. godine dodijelio ruski Orden prijateljstva, a Kremlj joj je pružio javnu podršku i kao privremenoj čelnici.
„To je osoba koju Rusi dobro poznaju i s kojom mogu sarađivati“, ocijenio je ruski analitičar Mark Galeotti.
Oprez Moskve i fokus na Ukrajinu
Iako Moskva zasad nije dala snažnu javnu reakciju na hapšenje Madura, analitičari smatraju da Rusija neće rizikovati direktan sukob sa SAD-om na zapadnoj hemisferi.
„Moskva nema razloga da ne pokuša ostati igrač u Venecueli, ali je malo vjerovatno da će preuzeti istaknutu ulogu“, rekao je Pol Goble iz Fondacije Džejmstaun.
Dodatno ograničenje predstavlja rat u Ukrajini, koji iscrpljuje ruske političke, vojne i finansijske kapacitete.
Nafta u centru sukoba interesa
Ključno pitanje ostaje sudbina ruskih naftnih investicija u zemlji sa najvećim dokazanim rezervama nafte na svijetu. Rusija je u venecuelanski energetski sektor uložila milijarde dolara, a državna kompanija Roszarubežnjeft tvrdi da je imovina koju razvija „pravno zaštićeno rusko vlasništvo“.
Međutim, američki predsjednik Donald Tramp jasno je poručio da Vašington želi kontrolu nad izvozom venecuelanske nafte, što ozbiljno ugrožava ruske interese.
Prema podacima koje prenosi Bloomberg, Roszarubežnjeft ima drugo najveće strano potraživanje u venecuelanskom naftnom sektoru, odmah iza kineskog Sinopeca.
Vojno naslijeđe i slaba reakcija
Rusija je godinama bila glavni dobavljač oružja Venecueli, uključujući sisteme protivvazdušne odbrane, avione i rakete. Ipak, tokom američke operacije hapšenja Madura, ti sistemi nisu pokazali efikasnost.
Prema navodima američkih zvaničnika, sistemi S-300 i Buk M-2 nisu bili povezani s radarima u trenutku napada, što dodatno baca sjenku na rusko vojno prisustvo.
Sudbina oko 100 ruskih vojnika poslanih u Venecuelu 2019. godine i dalje je nejasna, a nema potvrde da su još prisutni na terenu.
Širi dogovor velikih sila?
Jedno od mogućih objašnjenja suzdržane reakcije Moskve jeste dugogodišnja ideja Kremlja o neformalnom dogovoru: prihvatanje američke dominacije na zapadnoj hemisferi u zamjenu za slobodne ruke Rusiji u njenoj sferi uticaja, posebno u Ukrajini.
Koliko je takav scenario realan, ostaje da se vidi, ali je jasno da Venecuela ostaje važna tačka geopolitičkog nadmetanja velikih sila.