U velikoj mjeri neistraženim vapnenačkim pećinama Kambodže, koje se prostiru hiljadama kilometara, naučnici su otkrili niz do sada nepoznatih vrsta. Među njima su tirkizna zmija jamica, leteća zmija, nekoliko vrsta gekona, dva mikropuža i dvije vrste stonoga. Istraživanje sprovedeno u sjeverozapadnoj provinciji Battambang otkrilo je jedinstvene ekosisteme sa organizmima koji ne postoje nigdje drugo na svijetu, prenosi CNN.
Izolovani svjetovi evolucije
Svaki brežuljak i pećina u kambodžanskom krškom području funkcionišu kao zasebni, izolovani sistemi. Upravo zbog te izdvojenosti, oni predstavljaju svojevrsne “prirodne laboratorije” evolucije, u kojima se vrste razvijaju nezavisno jedna od druge. Ovo navodi britanska organizacija za zaštitu prirode Fauna & Flora, koja je zajedno s kambodžanskim Ministarstvom okoliša vodila istraživanje.
Evolucijski biolog Lee Grismer sa Univerziteta La Sierra ističe da svaka od tih lokacija predstavlja jedinstven prikaz razvoja života. Analizom DNK i morfologije vrsta, naučnici pokušavaju razumjeti kako su se različiti organizmi prilagodili specifičnim uslovima. Neke vrste izgledaju slično, dok su druge znatno drugačije, ali sve pružaju važne uvide u procese evolucije.
Tokom terenskog rada 2024. godine identifikovana je jedna vrsta prugastog gekona savijenih prstiju, Cyrtodactylus kampingpoiensis, ali su otkrivene četiri odvojene populacije koje su evoluirale na različite načine. Naučnici naglašavaju da je razumijevanje postojećih vrsta ključno za njihovu zaštitu.
Noćna istraživanja u surovim uslovima
Biolog Pablo Sinovas, koji je predvodio tim na terenu, objasnio je da su danju proučavali staništa, dok su noći bile rezervisane za potragu za životinjama. Upravo tada su zmije i gekoni najaktivniji i izlaze iz svojih skrovišta.
Istraživači su satima prolazili kroz oštar i nepristupačan teren uz pomoć lampi, pregledajući pukotine u stijenama, vegetaciju i ulaze u pećine. Sinovas je opisao ovaj proces kao zahtjevan, ali izuzetno uzbudljiv, naglašavajući da su tek zagrebali površinu onoga što priroda u ovom području krije.
Krški predjeli pokrivaju oko devet odsto teritorije Kambodže, odnosno približno 20.000 kvadratnih kilometara, a veliki dio tog prostora još uvijek nije dovoljno istražen. Tokom ekspedicije zabilježene su i ugrožene vrste poput sundskog ljuskavca, zelenog pauna i nekoliko vrsta makakija.
Nova i neobična otkrića
Među ukupno 11 novootkrivenih vrsta posebno se izdvaja tirkizna zmija jamica. Naziv “jamica” potiče od posebnog organa osjetljivog na toplotu, koji joj omogućava da detektuje plijen.
Otkrivena je i leteća zmija koja može da klizi s drveta na drvo tako što spljošti tijelo i kreće se kroz vazduh. Zbog atraktivnog izgleda, ove vrste sve češće postaju meta ilegalne trgovine.
Jedan od novootkrivenih gekona dobio je ime Gekko shiva, po hinduističkom božanstvu, jer je pronađen u pećinskom hramu na Tajlandu. Takođe je zabilježen i kambodžanski plavokrijesti agam, gušter poznat po sposobnosti promjene boje kada se osjeti ugroženim, iako je kao posebna vrsta prepoznat tek nedavno.
Prirodna bogatstva pod prijetnjom
Iako imaju veliki značaj i za prirodu i za kulturu – jer mnoge pećine služe kao svetišta – ova staništa su sve više ugrožena. Glavne prijetnje dolaze od eksploatacije vapnenca za proizvodnju cementa, nekontrolisanog turizma, krivolova, sječe šuma i požara.
Sinovas upozorava da rastuća potražnja za cementom direktno ugrožava ova područja. Uništavanjem staništa nestaju i vrste koje žive isključivo na tim lokacijama, što može dovesti do njihovog potpunog izumiranja – čak i prije nego što budu naučno opisane.
Zbog toga istraživači sarađuju s vlastima kako bi se osigurala bolja zaštita krških područja. U toku su inicijative da se ovim lokalitetima dodijeli status zaštićenih zona, kako bi se očuvali za buduće generacije.