Po prvi put nakon gotovo 15 godina neprekidne vlasti, politički „tron“ mađarskog premijera Viktora Orbana ozbiljno je uzdrman. Parlamentarni izbori zakazani za april 2026. godine mogli bi postati istorijska prekretnica, jer vladajući Fides, prvi put od dolaska na vlast 2010. godine, bilježi pad podrške u anketama.
U središtu političkog preokreta nalazi se Peter Mađar, lider opozicione stranke Tisa i nekadašnji Orbanov saveznik. Danas je, međutim, njegov najžešći protivnik. Mađar, bivši visoki funkcioner Fidesa, privukao je pažnju javnosti kada je u februaru 2024. godine podnio ostavku na sve državne funkcije, usred velikog skandala vezanog za predsjedničko pomilovanje.
Skandal je izbio 2. februara 2024. godine, kada je otkriveno da je tadašnja predsjednica Mađarske Katalin Novak još 2023. godine pomilovala Endrea Konju, bivšeg zamjenika direktora dječijeg doma u Bičkeu, osuđenog zbog pomaganja u prikrivanju seksualnog zlostavljanja djece. Taj potez izazvao je masovne proteste i ozbiljno narušio ugled vlasti.
Od tog trenutka, popularnost Petera Mađara bilježi snažan rast. Na izborima za Evropski parlament 2024. godine, stranka Tisa osvojila je drugo mjesto iza Fidesa, sa skoro 30 odsto glasova – što je najbolji rezultat jedne stranke van Fidesa još od 2006. godine. Mađar se politički pozicionira kao „kritički“ proevropski akter, uz konzervativno-liberalni pristup.
Mađarska je već godinama pod povećalom institucija Evropske unije zbog narušavanja demokratskih standarda. U izvještaju Evropskog parlamenta usvojenom 25. novembra 2025. godine, Mađarska je okarakterisana kao „hibridni režim izborne autokratije“, što dodatno otežava poziciju Orbanove vlasti na međunarodnom planu.
Može li Tisa zaista pobijediti?
Poraz Fidesa, koji predvodi Viktor Orban (na vlasti od 2010. godine, uz mandat i od 1998. do 2002), značio bi tektonsku promjenu u mađarskoj politici. Ipak, analitičari upozoravaju da takav ishod nije izvjestan bez jasne i kredibilne alternative. U analizi Italijanskog instituta za međunarodne političke studije navodi se da opozicija mora ponuditi program sposoban da potkopa duboko ukorijenjenu strukturu moći koju je Fides gradio više od decenije.
Jedna od najvećih prepreka opoziciji jeste izborni zakon iz 2011. godine, koji je Fides usvojio nakon ubjedljive pobjede 2010. Reforma je gotovo prepolovila broj poslanika, ukinula drugi krug izbora i uvela sistem koji favorizuje pobjednika. Parlament danas ima 199 poslanika, od kojih se 106 bira u jednomandatnim jedinicama, a 93 po proporcionalnom sistemu. Izborni cenzus iznosi pet odsto za stranke, dok je za koalicije znatno viši.
Takav sistem je godinama kažnjavao fragmentisanu opoziciju, koja nije uspijevala da se ujedini i ponudi uvjerljivu alternativu Orbanovoj vlasti.
Male ideološke razlike, veliki cilj
Zanimljivo je da, uprkos Orbanovoj retorici, programi Fidesa i Tise nemaju drastične ideološke razlike. Tisa se pozicionira u umjerenom političkom prostoru, prihvatajući tradicionalne nacionalne vrijednosti, ali bez naglašene polarizacije. Njena snaga leži u predstavljanju sebe kao izlaza iz dugogodišnje podjele između Fidesa i ljevičarske opozicije.
Mađarov program nije strogo ideološki definisan. Stranku čine bivši glasači opozicije, ali i razočarani birači Fidesa, okupljeni oko zajedničkog cilja – smjene Viktora Orbana. Dok otvoreno kritikuje korupciju i netransparentnost vlasti, Mađar pažljivo izbjegava jasne stavove o osjetljivim temama poput migracija, LGBT+ prava, autonomije univerziteta i uloge nevladinih organizacija.
Ipak, Tisa sve snažnije koristi loše ekonomske pokazatelje. Kupovna moć mađarskih domaćinstava u 2023. godini iznosila je svega 70 odsto prosjeka EU. Prema podacima MMF-a, ekonomski rast u 2025. godini bio je skromnih 0,7 odsto, uz inflaciju od 4,5 procenata. Zemlja je, prema ocjenama stručnjaka, zapala u fazu ekonomske stagnacije, što dodatno opterećuje obrazovanje i zdravstveni sistem.
Loši signali za Orbana
Anketa Istraživačkog centra 21 pokazala je da Tisu podržava 47 odsto odlučnih birača, dok Fides ima 40 odsto podrške, iako je razlika u odnosu na oktobar smanjena. Fides bilježi rast među biračima starijim od 65 godina, ali gubi podršku među mlađim i urbanim slojevima.