Berlinski zid, jedan od najprepoznatljivijih simbola podjele Evrope tokom Hladnog rata, počeo je da pada 9. novembra 1989. godine. Tog dana otvoreni su granični prelazi između istočnog i zapadnog dijela Berlina, a istorijski preokret pokrenula je naizgled obična konferencija za medije i jedna neprecizna rečenica.
Zid je 28 godina razdvajao porodice, prijatelje i čitav jedan grad. Njegov pad označio je početak kraja podjele koja je Evropu decenijama držala između dva politička i ideološka bloka.
Izgradnja je počela u noći između 12. i 13. avgusta 1961. godine, kada je rukovodstvo Istočne Njemačke (DDR) počelo da zatvara granicu prema zapadnim sektorima Berlina. Tokom narednih decenija zid je postao simbol Hladnog rata i podijeljene Evrope.
Prema podacima Fondacije Berlinski zid i Centra za savremena istorijska istraživanja iz Potsdama, najmanje 140 ljudi izgubilo je život pokušavajući da pređe granicu prije njenog otvaranja.
Jedna izjava pokrenula je istorijski preokret
Prelomni trenutak dogodio se nešto prije 19 časova 9. novembra 1989. godine. Na kraju konferencije za medije, Günter Šabovski, član rukovodstva vladajuće partije SED, predstavio je nova pravila putovanja za građane Istočne Njemačke.
Kada su ga novinari upitali kada će nove mjere stupiti na snagu, Šabovski je, očigledno nedovoljno upoznat sa svim detaljima odluke, odgovorio da važe „odmah, bez odlaganja“.
Ta izjava, nastala usljed nesporazuma i neprecizno prenesenih informacija, ubrzo je obišla svijet. Zapadnonjemačka televizija ARD objavila je vijest kao jednu od glavnih u informativnom programu u 20 časova.
Nakon toga sve veći broj stanovnika Istočnog Berlina počeo je da se okuplja ispred graničnih prelaza, zahtijevajući da im se omogući odlazak na Zapad.
Graničari nisu imali jasna zvanična uputstva kako da postupe. Na prelazu Bornholmer Štrase oko 21.20 časova počeli su da propuštaju prve građane, ali uz poništavanje pasoša, što je praktično značilo da im se oduzima mogućnost povratka u zemlju.
Pritisak okupljenih ljudi nastavio je da raste. Oko 23.30 časova komandant pasoške kontrole, bez zvanične naredbe nadređenih, odlučio je da potpuno podigne rampu.
U narednih sat vremena oko 20.000 ljudi prešlo je most bez granične kontrole. Tokom večeri otvoreni su i ostali prelazi u gradu.
Trabanti, slavlje i „zidni djetlići“
Narednih dana granične formalnosti postepeno su ukidane, a milioni stanovnika Istočne Njemačke dobili su priliku da prvi put nakon više decenija posjete Zapadni Berlin i Zapadnu Njemačku.
Na čuvenoj ulici Kurfirštendam danima je vladala atmosfera velikog narodnog slavlja. Restorani i lokali dijelili su posjetiocima besplatna pića, dok su ulice bile prepune ljudi i automobila marke trabant, koji su postali jedan od prepoznatljivih simbola tog istorijskog trenutka.
Prelaz kod Brandenburške kapije zvanično je otvoren 22. decembra 1989. godine.
U međuvremenu, građani su počeli da uklanjaju dijelove zida čekićima i drugim alatima. Ljudi iz različitih dijelova svijeta dolazili su da odvoje komad betona kao uspomenu na istorijski događaj. Oni koji su danima odlamali dijelove zida dobili su naziv „zidni djetlići“.
Najveći dio konstrukcije uklonjen je između juna i novembra 1990. godine.
Njemačka je zvanično ujedinjena 3. oktobra 1990. godine, čime je okončana njena poslijeratna podjela na dvije države.
Danas se trasa nekadašnjeg zida kroz centralni dio Berlina, u dužini od oko 20 kilometara, može pratiti zahvaljujući dvostrukom redu kamenih kocki ugrađenih u pločnik.
Više od 35 godina kasnije, razlike i dalje postoje
Berlin i ove godine obilježava godišnjicu pada zida komemoracijom kod Memorijala Berlinskog zida u ulici Bernauer Štrase. U obilježavanju učestvuje gradonačelnik Berlina Kai Vegner, a u okviru manifestacije „Nedjelja slobode“ planirano je oko 170 događaja.
Vegner je uoči godišnjice izjavio da je 1989. godine stajao na Berlinskom zidu i da mu je to bio najljepši dan u životu.
Ipak, više od tri i po decenije nakon ujedinjenja, ekonomske i društvene razlike između istočnog i zapadnog dijela Njemačke i dalje su vidljive.
Prema izvještaju povjerenice njemačke vlade za istočnu Njemačku Elisabet Kajser, dostavljenom Bundestagu u oktobru, prosječna neto imovina domaćinstava na istoku zemlje iznosi 125.500 evra, dok je na zapadu 257.100 evra.
U istraživanju je učestvovalo oko 2.700 ljudi. Čak 95 odsto ispitanika, i na istoku i na zapadu, smatra da bi rad i trud trebalo da budu presudni za uspjeh u društvu.
Međutim, oko 80 odsto ispitanika smatra da su u stvarnosti za uspjeh važniji imovina i veze, dok je 72 odsto ukazalo na značaj socijalnog porijekla.
Izvještaj ukazuje da, uprkos decenijama zajedničkog života, ujedinjena Njemačka i dalje ima izražene ekonomske i društvene nejednakosti. Izgradnja društvenog jedinstva ostaje proces koji nije završen.
Pad Berlinskog zida 9. novembra 1989. godine ostao je jedan od najvažnijih događaja savremene evropske istorije. Ono što je počelo kao nesporazum na konferenciji za medije preraslo je u istorijski preokret koji je označio kraj jedne epohe i otvorio put ka novoj Evropi.