DVIJE sedmice nakon izbora u Saksoniji-Anhaltu, koji su zbog uvjerljive pobjede desničarske Alternative za Njemačku (AfD) uzdrmali njemačku političku scenu, pažnja je usmjerena na izbore u Berlinu i Meklenburgu-Zapadnoj Pomeraniji.
Iako na birališta u ove dvije savezne pokrajine izlazi relativno mali broj birača – oko 2,5 miliona u gradu-pokrajini Berlinu i oko 1,3 miliona u Meklenburgu-Zapadnoj Pomeraniji – rezultat izbora očekuje se sa posebnom pažnjom zbog mogućeg uticaja na politiku savezne vlade kancelara Fridriha Merca.
Merc je, nakon katastrofalnog rezultata njegove Hrišćansko-demokratske unije (CDU) u Saksoniji-Anhaltu, pod sve većim pritiskom javnosti, ali i dijela sopstvene stranke. Pojedini članovi CDU-a čak su počeli da traže njegovu ostavku na mjesto kancelara.
Na Baltičkoj obali SPD i AfD bore se za prvo mjesto
Posebno neugodan rezultat za kancelara Merca mogao bi doći iz sjeveroistočne pokrajine Meklenburg-Zapadna Pomeranija, gdje je, prema aktuelnim istraživanjima javnog mnjenja, CDU gotovo prepolovio rezultat iz 2021. godine i sada se čak bori za prelazak izbornog praga.
Iako su premijeri saveznih pokrajina iz redova CDU-a ove sedmice stali iza kancelara, istorijsko ispadanje CDU-a iz parlamenta jedne savezne pokrajine moglo bi ponovo otvoriti raspravu o Mercovoj političkoj budućnosti.
Za prvo mjesto u Meklenburgu-Zapadnoj Pomeraniji bore se Socijaldemokratska partija Njemačke (SPD), koja je na vlasti u ovoj pokrajini od 1998. godine, i AfD, koji je od posljednjih izbora značajno ojačao. Prema aktuelnim anketama, podrška objema strankama kreće se oko 35 odsto, uz razlike zavisno od istraživanja.
Ključ uspjeha – distanciranje od savezne vlade
Oporavak SPD-a, koji je donedavno u anketama bio daleko iza AfD-a, prije svega se povezuje sa pragmatičnom premijerkom Manuelom Švesig, koja se godinama zalaže za ekonomski opstanak svoje pokrajine.
U to je spadalo i njeno zalaganje za projekat gasovoda Sjeverni tok, koji je u međuvremenu propao nakon eksplozija i sabotaže.
Analitičari dio uspjeha Švesig objašnjavaju i njenim distanciranjem od politike savezne vlade i rada sopstvene stranke u Berlinu. Građani saveznu vladu kancelara Merca ocjenjuju veoma loše, dok je Švesig u kampanji nastojala da naglasi pokrajinske teme.
Zbog toga se ni vicekancelar, ministar finansija i zamjenik predsjednika SPD-a Lars Klingbajl nije pretjerano pojavljivao u Meklenburgu-Zapadnoj Pomeraniji tokom kampanje.
Nastavak dosadašnje koalicije SPD-a i Ljevice u glavnom gradu pokrajine Šverinu smatra se malo vjerovatnim, jer se Ljevica prema anketama nalazi na oko devet odsto.
Ako Zeleni, koji se trenutno kreću oko pet odsto, uspiju da uđu u parlament, mogli bi postati dodatni koalicioni partner. U suprotnom, Švesig bi mogla da se suoči sa teškim zadatkom formiranja treće manjinske vlade u istočnoj Njemačkoj, nakon Saksonije i Tiringije.
Koalicija SPD-a, Ljevice i CDU-a za sada se smatra malo vjerovatnom, jer demohrišćani načelno odbijaju saradnju sa AfD-om, ali i sa Ljevicom, koju smatraju političkim nasljednikom režima bivše Njemačke Demokratske Republike (DDR).
Berlin podijeljen između CDU-a, Ljevice i AfD-a
U njemačkoj metropoli Berlinu, koji istovremeno ima status savezne pokrajine, politička situacija posljednjih godina postaje sve napetija.
To pokazuje i trenutni raspored snaga u anketama, prema kojima su se kao dvije najjače političke opcije profilisali CDU, koji u Berlinu vlada zajedno sa SPD-om, i Ljevica. Obje stranke trenutno imaju podršku od oko 20 odsto.
Za njima je AfD, koji je u pojedinim istraživanjima čak izbio na prvo mjesto.
To je dugo bilo teško zamislivo za Berlin, grad koji važi za izrazito kosmopolitsku i otvorenu sredinu, u kojoj AfD na ranijim izborima nije uspijevao da pređe granicu od deset odsto.
Ipak, posljednjih godina i Berlin, posebno njegovi rubni dijelovi, bilježi rast podrške antiimigrantskim porukama AfD-a. U pitanju je grad u kojem oko četvrtine stanovnika nema njemačko državljanstvo, dok je oko 40 odsto stanovništva stranog porijekla.
CDU u Berlinu stoji bolje nego u većini drugih pokrajina na istoku Njemačke, ali ni demohrišćanima situacija nije bez problema.
Nosilac liste CDU-a Stefan Evers u posljednjem trenutku je preuzeo kandidaturu umjesto gradonačelnika Berlina Kaija Vegnera, koji je odustao nakon kontroverze u februaru, kada je veliki dio Berlina ostao bez električne energije, dok je gradonačelnik, umjesto da se posveti upravljanju krizom, otišao da igra tenis.
Evers je uspio da stabilizuje podršku CDU-u na oko 20 odsto, ali je to i dalje približno osam procentnih poena manje nego na prethodnim izborima.
Sporne teme kao pokretač kampanje
Oporavak CDU-a dijelom se može posmatrati i kroz jačanje Ljevice, druge snažne političke opcije u gradu. Ljevica je, sa nositeljkom liste Elif Eralp, uspjela da mobiliše birače oko niza veoma emotivnih tema.
Podrška toj stranci posebno je porasla u četvrtima sa velikim udjelom stanovništva migrantskog porijekla, uključujući i dijelove grada sa brojnim stanovnicima arapskog porijekla. Jedna od tema bila je i podrška Palestini.
Ta politika je, međutim, izazvala kontroverze, pa se rukovodstvo stranke u nekoliko navrata ograđivalo od poruka sa predizbornih skupova na kojima se pozivalo na intifadu, ubistva izraelskih vojnika i uništenje Izraela.
Druga osjetljiva tema jeste obećanje Ljevice da će, ukoliko dođe na vlast, nacionalizovati dio stambenog fonda koji je gradska vlast ranije prodala velikim međunarodnim kompanijama, u vrijeme kada su cijene nekretnina u Berlinu bile višestruko niže nego danas.
Ljevica tvrdi da bi nacionalizacija riješila dio problema sa nedostatkom pristupačnih stanova, dok kritičari tog plana upozoravaju na moguće posljedice po investicije i tržište nekretnina.
Upravo zbog tog dijela programa Ljevica bi nakon izbora mogla imati problema u pronalaženju koalicionog partnera. SPD se protivi planovima za nacionalizaciju stambenog fonda, uz obrazloženje da bi takva politika mogla odbiti potencijalne investitore koje Berlin nastoji privući.