Australija ima problem s evropskim kunićima još od njihovog unošenja na kontinent krajem 19. vijeka. Procjenjuje se da danas u Australiji živi približno 200 miliona divljih kunića, piše National Geographic.
Godine 1859. evropski kunići (Oryctolagus cuniculus) uneseni su u australijsku divljinu kako bi se koristili za lov. Tomas Ostin, bogati doseljenik koji je živio u australijskoj saveznoj državi Viktoriji, naručio je 13 divljih evropskih kunića iz inostranstva i pustio ih da se slobodno kreću po njegovom imanju.
Iz tog malog privatnog utočišta bilo je potrebno svega pedesetak godina da se ovi invazivni kunići, odnosno životinje koje prirodno ne pripadaju tom području, prošire gotovo cijelim kontinentom.
Njihov broj toliko je porastao da su počeli uništavati poljoprivredne usjeve i zemljište, izazivajući eroziju tla. Prekomjernom ispašom negativno su uticali na poljoprivredu i biljni svijet.
Kunići nisu samo opustošili australijske oranice već su doprinijeli i smanjenju brojnosti autohtonih biljnih i životinjskih vrsta.
Čak i australijski Zakon o zaštiti životne sredine i očuvanju biološke raznovrsnosti iz 1999. godine, koji predstavlja osnovni zakonodavni okvir države u oblasti zaštite prirode, različite posljedice prisustva divljih kunića, uključujući degradaciju zemljišta, svrstava među procese koji ugrožavaju životnu sredinu.
Ovi kunići izuzetno su prilagodljivi, što je odigralo važnu ulogu u njihovom širenju australijskim kontinentom.
Sve što im je potrebno jeste zemljište pogodno za kopanje jazbina i niska trava kojom se hrane. Pošto se takvi uslovi relativno lako pronalaze, kunići se jednako uspješno prilagođavaju novim staništima, poput australijskih pustinja i ravnica, kao i evropskim livadama.
Osim što su veoma prilagodljivi, evropski kunići poznati su i po tome što izuzetno brzo stvaraju brojno potomstvo.
Mogu se razmnožavati već u mladosti, i to tokom cijele godine. Evropski kunići mogu imati više od četiri legla godišnje, sa prosječno dva do pet mladunaca u svakom leglu.
Pokušaji suzbijanja invazije kunića
Australijski državni istraživači, biolozi, poljoprivrednici i mnogi drugi decenijama pokušavaju da se izbore s invazivnim kunićima.
Stručnjaci su isprobali različite metode kontrole njihove brojnosti, uključujući podizanje ograda, upotrebu otrova i širenje patogena. Neke metode pokazale su se uspješnijim od drugih.
Ograde koje nisu zaustavile kuniće
Samo nekoliko decenija nakon što su prvi kunići stigli u Australiju, postali su ozbiljan problem za poljoprivrednike.
U početku su i farmeri i vlasti podizali ograde kako bi spriječili kuniće da uništavaju usjeve.
Vlada je čak naredila izgradnju ogromne ograde koja se protezala preko Zapadne Australije, od sjevera prema jugu.
Međutim, ograde su imale vrlo ograničen učinak.
U slučaju ograde u Zapadnoj Australiji, ona je praktično samo ogradila kuniće koji su već živjeli na toj teritoriji.
Poljoprivrednici su pokušavali da kontrolišu njihovu brojnost i uništavanjem jazbina, odnosno podzemnih mreža tunela u kojima kunići žive.
Uništavanjem jazbina uklanjaju se mjesta na kojima se kunići mogu bezbjedno razmnožavati i podizati mladunce.
Ova metoda koristi se i danas i pokazala se djelotvornom u kontroli populacija kunića na pristupačnim terenima.
Biološki rat protiv kunića
Pedesetih godina 20. vijeka australijske vlasti okrenule su se biološkim metodama kontrole.
U jugoistočnoj Australiji pustile su kuniće zaražene virusom miksoma, koji napada upravo ovu životinjsku vrstu.
Bio je to prvi slučaj u istoriji da je virus namjerno pušten u prirodu s ciljem iskorjenjivanja određene životinjske vrste.
Australijski naučnik Piter Ker tim povodom izjavio je: “Tako je, nenamjerno, započeo jedan od velikih eksperimenata prirodne selekcije, sproveden na razmjerama čitavog kontinenta.”
Virus miksoma izaziva miksomatozu, bolest koja je smrtonosna za kuniće.
Iako je virus usmrtio ogroman broj kunića u Australiji, životinje su vremenom razvile otpornost na njega, zbog čega je njegova djelotvornost oslabila.
Ako su naučnici željeli da iskorijene ove invazivne životinje, morali su pronaći drugačije rješenje.
Novi virus koji je usmrtio do 90 odsto kunića
Virus hemoragijske bolesti kunića (RHDV) još je jedan patogen specifičan za kuniće, koji su naučnici počeli detaljnije proučavati tokom osamdesetih godina prošlog vijeka.
Bolest izaziva RNK virus, odnosno virus čiji genetski materijal čini ribonukleinska kiselina, a prenose ga muve.
Nakon zaraze, kunić može uginuti u roku od samo 48 sati.
Godine 1995. ovaj virus pobjegao je iz karantinskog objekta i proširio se u prirodu.
Nakon što je 1996. godine zvanično pušten radi kontrole populacije, RHDV je u posebno sušnim dijelovima Australije smanjio broj kunića i do 90 odsto.
Međutim, pošto su muve prenosioci virusa, bolest nije imala jednak učinak na evropske kuniće koji žive u hladnijim australijskim područjima s velikom količinom padavina.
Kao i u slučaju virusa miksoma, kunići su počeli razvijati otpornost i na RHDV.
Otrovi kao sredstvo kontrole
Virusi nisu bili jedina metoda korištena za kontrolu brojnosti evropskih kunića.
Upotreba otrova takođe je postala jedan od čestih načina njihovog suzbijanja.
Jedna od glavnih hemikalija korištenih za trovanje kunića jeste natrijum-fluoroacetat, čija je stopa smrtnosti izuzetno visoka i prelazi 90 odsto.
Ugljen-monoksid i fosfin takođe se koriste za fumigaciju, odnosno zadimljavanje jazbina otrovnim gasovima, kako bi se usmrtili kunići koji se nalaze unutar njih.
Borba koja još traje
Čini se da je unošenje virusa u prirodu najdjelotvorniji i ekonomski najisplativiji način smanjenja brojnosti evropskih kunića.
Stručnjaci i dalje rade na kontroli njihove populacije kako bi spriječili dalje uništavanje australijskih prirodnih staništa.
Istraživači trenutno proučavaju smrtonosnije sojeve virusa RHDV, koji bi mogli biti još efikasniji u sprečavanju prekomjernog širenja kunića i njihovog negativnog uticaja na životnu sredinu.
Budući da su evropski kunići invazivna vrsta koja ozbiljno narušava lokalne ekosisteme, pronalaženje efikasnog rješenja za ograničavanje i kontrolu njihove brojnosti ostaje izuzetno važno.