Evropa sve ozbiljnije razmatra krizni scenarij prema kojem bi se mogla braniti koristeći postojeće strukture NATO-a čak i bez Sjedinjenih Američkih Država.
Plan, koji pojedini dužnosnici već nazivaju “evropskim NATO-om”, dobio je snažan zamah nakon što je i Njemačka, inače dugogodišnji protivnik ideje o samostalnoj evropskoj odbrani, dala svoju podršku, piše Wall Street Journal.
Trumpove prijetnje
Cilj je povećati broj Evropljana na ključnim komandnim i operativnim pozicijama te postepeno zamijeniti američke vojne kapacitete vlastitim. Važno je istaći da učesnici naglašavaju da plan nije zamišljen kao alternativa postojećem savezu, već kao način očuvanja odvraćanja od Rusije, operativnog kontinuiteta i nuklearne vjerodostojnosti, čak i u slučaju da Washington povuče snage iz Evrope ili odbije intervenirati u njenoj odbrani, što je Donald Trump već ranije najavljivao.
Ovi planovi su osmišljeni još prošle godine, ali su dodatno ubrzani nakon Trumpovih prijetnji da bi mogao preuzeti Grenland od Danske, kao i zbog tenzija izazvanih evropskim odbijanjem da podrži američki rat protiv Irana.
Ključni zaokret dogodio se u Berlinu. Njemačka je decenijama odbijala francuske inicijative za veću odbrambenu autonomiju Evrope, oslanjajući se na Sjedinjene Američke Države kao glavnog garanta sigurnosti. Međutim, njemački kancelar Friedrich Merz sada mijenja pristup zbog sve većih sumnji u pouzdanost tog savezništva.
Ovaj izazov, navodi WSJ, je ogroman, jer je čitava struktura NATO-a izgrađena oko američkog vodstva, od logistike i obavještajnog sistema do vrhovne vojne komande. Ipak, evropske zemlje nastoje preuzeti veći dio odgovornosti, a generalni sekretar NATO-a Mark Rutte nedavno je poručio da će savez biti „više vođen Evropom“.
Vlastita inicijativa
Razlika je u tome što ovaj put Evropa djeluje na vlastitu inicijativu, a ne pod pritiskom Washingtona. Trump je u međuvremenu evropske saveznike nazvao “kukavicama“, a NATO “papirnatim tigrom“, dodajući da to “zna i Vladimir Putin“.
“Premještanje tereta sa SAD na Evropu već je u toku i nastavit će se”, rekao je finski predsjednik Alexander Stubb, inače jedan od ključnih učesnika ovog plana.
Stubb je upozorio da je ključno da se taj proces odvija postepeno i kontrolisano, a ne kroz naglo američko povlačenje.
Nakon Trumpovih prijetnji izlaskom iz NATO-a zbog neslaganja oko Irana, Stubb ga je kontaktirao kako bi ga upoznao s evropskim planovima.
“Osnovna poruka našim američkim partnerima jeste da je, nakon svih ovih decenija, vrijeme da Evropa preuzme više odgovornosti za vlastitu sigurnost i odbranu”, naveo je on.
‘Koalicija voljnih’
Promjena njemačkog stava otvorila je prostor za širi konsenzus među saveznicima poput Ujedinjenog Kraljevstva, Francuske, Poljske, nordijskih zemalja i Kanade. Plan se sada razvija kao svojevrsna “koalicija voljnih“ unutar NATO-a.
No, brojna konkretna pitanja ostaju neriješena – ko će upravljati protivzračnom i protivraketnom odbranom, logističkim mrežama i ključnim vojnim operacijama u slučaju povlačenja američkih oficira. Jedan od važnih elemenata razmatranih promjena je i ponovno uvođenje vojnog roka.
“U smislu građanskog odgoja, nacionalnog identiteta i jedinstva, teško je pronaći nešto učinkovitije od obaveznog vojnog roka”, izjavio je Stubb.
Evropske zemlje također žele ubrzati proizvodnju ključne vojne opreme u oblastima u kojima zaostaju za SAD-om, poput protivpodmorničkog ratovanja, svemirskih i izviđačkih kapaciteta te zračne mobilnosti. Uprkos političkom zaokretu, prepreke su i dalje značajne. Vrhovni komandant savezničkih snaga u Evropi tradicionalno je Amerikanac, a SAD ne pokazuje spremnost da se odrekne te uloge.
Osim toga, nijedna evropska država trenutno ne može u potpunosti zamijeniti američki nuklearni kišobran kao temelj odvraćanja.
Zbog toga se Francuska i Ujedinjeno Kraljevstvo nalaze pod sve većim pritiskom da prošire svoje nuklearne i obavještajne kapacitete. Njemačka je, poslije Trumpovih izjava o Grenlandu, već otvorila razgovore s francuskim predsjednikom Emmanuelom Macronom o mogućnosti proširenja francuskog nuklearnog odvraćanja na druge evropske zemlje, piše WSJ.