Rastu tenzije s Washingtonom, Evropa želi veću autonomiju u trgovini, energiji i tehnologiji, ali analitičari upozoravaju – Amerika ostaje ključni partner.
Evropska unija sve otvorenije govori o potrebi smanjenja zavisnosti od Sjedinjenih Američkih Država, ali stručnjaci upozoravaju da bi stvarno udaljavanje od Washingtona bilo izuzetno teško i skupo.
Predsjednica Evropske komisije Ursula von der Leyen u svom govoru na Svjetskom ekonomskom forumu prošlog mjeseca više puta je naglasila potrebu za jačanjem „strateške neovisnosti“ Evropske unije. Njene poruke dolaze u trenutku rastućih političkih i trgovinskih tenzija između EU i SAD.
Napetosti su dodatno pojačane nakon prijetnji američkog predsjednika Donalda Trumpa o mogućem pritisku na Dansku zbog Grenlanda, kao i najava carina evropskim zemljama koje se protive njegovoj politici.
Iako su neke od tih prijetnji u međuvremenu ublažene, u Evropi je ostao snažan osjećaj da se Unija mora pripremiti za scenarij u kojem više ne može bezrezervno računati na SAD, posebno u oblastima trgovine, energije i tehnologije.
Duboko isprepletene veze
Analitičari upozoravaju da bi naglo razdvajanje bilo gotovo nemoguće zbog duboko isprepletenih ekonomskih i političkih veza.
„Pokušali biste razmrsiti nekoliko stoljeća duboko isprepletenih društvenih, historijskih, institucionalnih, ekonomskih i finansijskih veza“, rekao je Neil Shearing, glavni ekonomist Capital Economicsa.
Prema njegovim riječima, Evropa ne može sebi priuštiti samozadovoljstvo, jer bi nepredvidiv odnos Washingtona prema saveznicima mogao nadživjeti Trumpov mandat i pretvoriti evropsku zavisnost od SAD-a u ozbiljnu slabost.
Trgovina: američko tržište ključ za EU
Evropska unija pokušava diverzificirati trgovinske odnose potpisivanjem sporazuma s drugim partnerima, uključujući Indiju i zemlje Mercosura. Ipak, stručnjaci ističu da ti partneri ne mogu zamijeniti američko tržište.
EU i SAD imaju najveći bilateralni trgovinski i investicioni odnos na svijetu, vrijedan više od 1,68 biliona eura godišnje. Sjedinjene Američke Države su ujedno najveće izvozno tržište za robu iz EU, uključujući automobile i farmaceutske proizvode.
Njemačka, kao najveća evropska ekonomija, posebno je snažno vezana za američko tržište.
„Evropa treba SAD daleko više nego što je potrebna Washingtonu“, upozorio je Carsten Brzeski iz ING-a, ističući da je evropska ekonomija izrazito izvozno orijentisana i ograničena vlastitim resursima.
Tehnologija: Evropa zaostaje za SAD-om
Evropa se suočava s ozbiljnim zaostatkom u tehnologiji. Dok SAD dominira digitalnim uslugama i tehnološkim gigantima, evropske kompanije teško pariraju američkim firmama.
Najvrjednija tehnološka kompanija u EU, nizozemski ASML, i dalje je višestruko manja od vodećih američkih tehnoloških kompanija. Zbog toga evropske zemlje sve češće govore o potrebi razvoja vlastitih digitalnih platformi i tehnoloških rješenja.
Francuski zvaničnici najavili su smanjenje upotrebe američkih digitalnih alata poput Zooma kako bi se smanjila zavisnost od stranih tehnoloških kompanija, ali analitičari upozoravaju da bi razvoj evropskih alternativa zahtijevao ogromna ulaganja.
Energija: nova zavisnost od američkog gasa
Nakon ruske invazije na Ukrajinu 2022. godine, EU je značajno smanjila zavisnost od ruskog gasa i okrenula se američkom LNG-u. Danas američki ukapljeni prirodni gas čini gotovo četvrtinu evropske potražnje, u odnosu na samo šest posto prije nekoliko godina.
Iako ova zavisnost nije identična nekadašnjoj zavisnosti od Rusije, stručnjaci upozoravaju da i dalje predstavlja potencijalni rizik, posebno ako energija postane sredstvo političkog pritiska.
Dug i skup put ka autonomiji
Zaključak analitičara je da Evropska unija mora jačati vlastitu stratešku autonomiju, ali potpuno okretanje leđa Sjedinjenim Američkim Državama u ovom trenutku nije realna opcija.
Umjesto naglog raskida, EU će vjerovatno birati postepenu diversifikaciju partnera i jačanje vlastitih kapaciteta, svjesna da bi svaka pogrešna procjena mogla imati ozbiljne ekonomske i političke posljedice.