Dok sateliti imaju svoja ograničenja, internet iz stratosfere obećava stabilan signal bez nove opreme i testiraće se već ove godine.
U orbiti oko Zemlje kruži više od 10.000 satelita namenjenih povezivanju na internet, ali milijarde ljudi i dalje nemaju pouzdan pristup mreži. Upravo taj paradoks vraća u fokus ideju koja je godinama bila zaboravljena – internet iz stratosfere, sa letjelica koje lebde visoko iznad Zemlje.
Riječ je o takozvanim HAPS platformama, letjelicama koje lete na visinama većim od 20 kilometara. One mogu danima, pa čak i mjesecima, da ostanu iznad iste oblasti. Nekoliko kompanija najavljuje da će već tokom ove godine započeti realna testiranja iznad Japana i Indonezije.
Cilj je jasan i pragmatičan. Obezbijediti stabilnu i brzu internet vezu u regionima gdje je izgradnja optike ili baznih stanica preskupa. U nekim slučajevima je i fizički nemoguća.
Ideja koju je Google otpisao
Pokušaja da se internet isporučuje iz stratosfere bilo je i ranije. Najpoznatiji je projekat Loon, koji je Google pokrenuo još 2011. godine. Baloni sa internet opremom dokazali su da je koncept tehnički moguć, ali i ekonomski problematičan.
Glavni problem bio je kontrola. Baloni su se teško zadržavali iznad ciljnih oblasti, što je značajno povećavalo troškove. Zbog toga je Loon ugašen 2021. godine, ali razvoj tehnologije nije stao.
Ključna razlika danas je u pristupu. Umjesto balona, nove kompanije koriste upravljive letjelice i bespilotne avione sa fiksnim krilima. Oni mogu precizno da održavaju poziciju, čak i u složenim vremenskim uslovima.
Jedan od glavnih igrača je Aalto HAPS, kompanija nastala iz evropskog proizvođača Airbus. Njena solarna letelica Zephyr već je oborila rekord, ostavši u vazduhu 67 dana bez prekida. Testovi iznad južnog Japana planirani su za početak 2026. godine.
Kako stratosferski internet izgleda u praksi
Za razliku od satelitskog interneta, HAPS sistemi su zamišljeni kao dio postojećih mobilnih mreža. Letelice funkcionišu kao bazne stanice u vazduhu. Koriste iste frekvencije kao klasične 4G i 5G mreže.
U slučaju Zephyra, korisnici na zemlji ne bi morali da koriste posebnu opremu. Telefon se povezuje kao i do sada, bez ikakve razlike u iskustvu. Upravo to je jedna od najvećih prednosti ovog pristupa.
Partneri u Japanu uključuju NTT DOCOMO i Space Compass. HAPS vide kao rješenje za udaljena ostrva i planinske regione. Ideja je da prelazak sa klasične mreže bude potpuno neprimjetan.
Sličan koncept razvija i američka kompanija Sceye. Ona radi na velikom helijumskom vazdušnom brodu i sarađuje sa japanskim telekom gigantom SoftBank.
Zašto sateliti nisu idealno rješenje
Iako sistemi poput Starlink-a djeluju kao odgovor na sve probleme, imaju ozbiljna ograničenja. Kako raste broj korisnika u istoj oblasti, raspoloživi protok se dijeli. To može značajno da obori brzinu.
Sateliti pokrivaju ogromne površine, što je prednost u teoriji. U praksi, to postaje problem kada se gustina korisnika poveća. HAPS sistemi imaju manju pokrivenost, ali nude stabilniji i predvidljiviji kapacitet.
Zbog toga zagovornici stratosferskog interneta tvrde da je ova tehnologija pogodnija za ruralne i izolovane zajednice. U takvim sredinama satelitski modeli često postaju preskupi ili neefikasni.
Uprkos optimizmu kompanija, analitičari ostaju oprezni. Tržište HAPS tehnologije procjenjuje se na relativno skroman iznos u narednoj deceniji. Satelitski internet se, s druge strane, mjeri desetinama milijardi dolara.
Slične ideje postojale su još devedesetih godina. Tada su izgubile trku zbog pada cjene lansiranja satelita i agresivnih investicija u svemirske mreže. Razlika danas je u tome što digitalni jaz i dalje postoji, uprkos hiljadama satelita u orbiti.
Do kraja ove godine biće jasnije da li su savremene stratosferske platforme zaista riješile stare probleme. Ili će se ponovo pokazati da je internet iz vazduha lakše zamisliti nego dugoročno održati.