Kružni tok u Zalaegersegu u Mađarskoj trebalo je da služi novoj željezničkoj liniji. Ona još nije izgrađena, piše CNN.
Tabla ponosno objavljuje da je kružni tok u blizini Zalaegersega na zapadu Mađarske izgrađen sa 500 miliona forinti (oko 1,5 miliona dolara) iz fondova Evropske unije.
Kružni tok je izgrađen kako bi služio kontejnerskom terminalu na novoj željezničkoj liniji koja bi pomogla ovom kopnenom dijelu centralne Evrope da dobije bolji pristup moru. Umjesto da roba sa jadranske obale prolazi kroz Budimpeštu, glavni grad Mađarske, trebalo je da brzo prolazi kroz zapad zemlje ka Slovačkoj, Češkoj, Poljskoj i dalje.
Ali postoji problem. Godinama nakon što je kružni tok izgrađen, željeznice i dalje nema. Umjesto toga, kružni tok stoji neiskorišten na polju, čekajući da mađarska vlada izgradi prugu koja bi mu dala svrhu, navodi CNN.
Kritičari premijera Viktora Orbana kažu da su ovakvi projekti, finansirani iz EU, spomenik ekonomskom sistemu koji je njegova vlada izgradila tokom 16 godina na vlasti. Orbanov izborni uspjeh, tvrde oni, zasniva se na stalnom demonizovanju EU – predstavljajući je kao dekadentnu, liberalnu i kvarnu silu u Mađarskoj – dok istovremeno rado prihvata ogromna sredstva iz nje.
Veliki dio tog novca dolazio je iz inicijativa namenjenih pomoći siromašnijim i novijim članicama Unije, od kojih su mnoge nekada bile dio Varšavskog pakta, da sustignu bogatije zapadne susjede. Ali uoči ključnih parlamentarnih izbora u nedjelju, protivnici postavljaju pitanje šta Mađarska ima da pokaže za sva ta ulaganja, ukazujući na niz projekata koje smatraju besmislenim ili nedovršenim.
“Orban je bio vrhunski ‘rent-seeker’ u Evropskoj uniji tokom 2010-ih. To je bila svjesna strategija”, rekao je za CNN Kristijan Orban (nije u srodstvu), osnivač investicione firme Oriens.
On je istakao i uspjeh vlade u povlačenju dodijeljenih sredstava u odnosu na susjede, dodajući da je Orban “uspio da privuče ogromne količine novca iz EU”.
Kružni tok kod Zalaegersega, o kojem je prvi izvijestio istraživački portal Atlatszo, jedan je od desetina hiljada projekata u Mađarskoj koji su dobili sredstva EU od dolaska Viktora Orbana na vlast. Tibor Navračič, ministar regionalnog razvoja, rekao je prošle godine u parlamentu da je EU finansirala 52.000 projekata u zemlji u periodu 2014–2020.
Ištvan Janoš Tot, direktor Centra za istraživanje korupcije u Budimpešti, koji je iz Zalaegersega, rekao je da je ovaj kružni tok tipičan primjer “bijelog slona” – skupog projekta koji donosi malo koristi.
“Bez evropskih fondova, Orban ne bi mogao da uspostavi ovakav sistem”, rekao je Tot za CNN.
Organizacija Transparency International svrstala je Mađarsku kao najkorumpiraniju zemlju u EU. CNN je zatražio komentar od mađarskog ministarstva vanjskih poslova i kancelarije premijera. Vlada obično negira optužbe za korupciju ili optužuje protivnike za isto.
Radovi na kružnom toku počeli su u okviru aktuelnog budžetskog perioda EU, koji traje do 2027. godine. Nakon kupovine zemljišta, logistička kompanija Metrans planirala je da izgradi kontejnerski terminal povezan sa novom željeznicom.
Na ceremoniji 2021. godine, ministar vanjskih poslova Peter Sijarto položio je kamen temeljac za novi terminal. Do kraja 2023. lokalna vlast – uz pomoć EU sredstava – izgradila je kružni tok koji je trebalo da podrži logistiku, rekao je gradonačelnik Zalaegersega Zoltan Balaič.
Ali kada je CNN posjetio lokaciju u aprilu, nije bilo dokaza da je izgradnja željeznice počela. Balaič je rekao da je projekat još u fazi javne nabavke. Prema Atlatszou, izgradnja bi mogla trajati više od dvije godine, pa željeznica – ako bude izgrađena – možda neće biti završena prije 2029.
Ovo nije jedini takav projekat u Mađarskoj. Dejvid Presman, bivši američki ambasador u Mađarskoj, rekao je da projekti često ne ispunjavaju očekivanja.
“Kakav pogled sa još jedne ‘šetne staze kroz krošnje’ finansirane EU u Hatvanu”, napisao je 2024. na društvenim mrežama, objavljujući fotografiju bez šume u okolini.
Drugi primjeri uključuju i “vidikovac” visok manje od jednog metra.
Kritičari kažu da je Mađarska prepuna takvih projekata, često finansiranih od strane iste institucije koju Orbán kritikuje.
“Umjesto da se suoči sa ekonomijom koja se raspada, Orbán ukazuje na vanjske neprijatelje”, rekao je Presman te dodao:
“Lider najkorumpiranije zemlje u EU lakše govori o ‘civilizacijskim borbama’ nego da objasni ogromno bogatstvo svoje porodice dok narod i ekonomija trpe.”
Optužbe za “miješanje”
Pitanje EU fondova igra važnu ulogu u izbornoj kampanji.
Od 2022. godine Evropska komisija zadržava sredstva zbog zabrinutosti oko demokratije i pravosuđa. Oko 18 milijardi eura ostaje blokirano – oko 10% BDP-a zemlje.
Kristijan Orban rekao je da su EU fondovi omogućili vlastima da prikriju probleme, uključujući korupciju, ali da se to sada mijenja.
Orban i njegovi saveznici, uključujući američkog potpredsjednika Džej Di Vensa, optužili su EU za miješanje u izbore. EU insistira da članice moraju poštovati vladavinu prava.
Peter Mađar, lider opozicione stranke Tisa, obećao je da će odblokirati sredstva rješavanjem spornih pitanja i snažno je vodio kampanju protiv korupcije.
Ipak, čak i ako dođe do promjene vlasti, Mađarska će i dalje zavisiti od finansijske pomoći iz Brisela – uključujući i projekte poput onog u Zalaegersegu.
Gradonačelnik Balaič kaže da će, kada se izgradi željeznica, biti potreban još jedan kružni tok za logistiku terminala – po cijeni od dodatnih 954 miliona forinti (oko 3 miliona dolara), takođe iz fondova EU.