Srpski obavještajci testirali su uređaje poznate kao “zvučni topovi” na psima, u saradnji s ruskom Federalnom službom bezbjednosti (FSB), pokazuje vladina dokumentacija do koje je došao POLITICO.
Prema tim dokumentima, administracija predsjednika Srbije Aleksandra Vučića sprovodila je eksperimente s visokosnažnim zvučnicima, poznatim pod nazivom sound cannons, dvije sedmice nakon velikog antivladinog protesta u Beogradu koji je prekinut onim što su demonstranti opisali kao snažan, onesposobljavajući zvučni udar.
Ovakvo zajedničko testiranje soničnog oružja na životinjama dodatno ukazuje na dubinu bezbjednosne saradnje Srbije i Rusije, u trenutku kada se Srbija – iako kandidat za članstvo u EU – nalazi pod ozbiljnim unutrašnjim pritiskom zbog masovnih protesta.
Riječ je o uređajima tipa Long-Range Acoustic Devices (LRAD), koji se zvanično reklamiraju kao sistemi za komunikaciju na velikim udaljenostima. Međutim, kada se koriste na blizinu, mogu izazvati oštećenje sluha, a prema ranijim izvještajima i simptome poput glavobolje, vrtoglavice i mučnine.
Vlasti Srbije ranije su negirale da su tokom protesta koristile zvučne topove.
Najveći protesti u decenijama
Srbija je već više od godinu dana u najvećem protestnom talasu u posljednjih nekoliko decenija. Desetine hiljada ljudi – a povremeno i stotine hiljada – izlazile su na ulice širom zemlje, nezadovoljne politikom vlasti.
Tokom protesta 15. marta 2025. godine, na jednoj od najvećih demonstracija, iznenadna i izrazito glasna buka odjeknula je glavnim beogradskim bulevarom, nakon čega su se građani instinktivno povlačili i tražili zaklon.
Na snimcima iz više uglova vidi se kako se talas uznemirenja širi kroz masu, prije nego što je dio okupljenih u panici počeo da bježi. Demonstranti koji su se nakon toga javljali u hitne službe prijavljivali su mučninu, povraćanje, glavobolje i vrtoglavicu, tvrdeći da su čuli zvuk nalik “grupi motociklista” ili “lokomotivi” koja ide prema njima.
Nakon što su se pojavile optužbe da je upotrijebljen zvučni top, Vučić je u početku odbacivao te navode, a zatim poručio da će “kompletna istraga biti sprovedena u roku od 48 sati” te da će odgovarati svi koji, kako je naveo, šire “brutalne izmišljotine i laži”.
Ministar unutrašnjih poslova Ivica Dačić takođe je negirao bilo kakvu upotrebu takvih sredstava, tvrdeći da Srbija “nije koristila nikakva ilegalna sredstva, uključujući takozvani zvučni top”.
Mjesec dana nakon protesta, Bezbednosno-informativna agencija (BIA) objavila je izvještaj koji je naručila od ruskog FSB-a, a u kojem se tvrdi da uređaji visoke jačine “nisu korišteni tokom protesta”, te da nije bilo masovnog “psihološkog, moralnog i fizičkog uticaja na ljude”.
Ministarstvo unutrašnjih poslova Srbije nije odgovorilo na upite za komentar, navodi POLITICO.
Dokumenta do kojih je došao POLITICO pokazuju da su testovi na životinjama sprovedeni u okviru post-protestne istrage. Cilj je, prema navodima, bio da se provjeri da li su simptomi koje su demonstranti prijavljivali u skladu s mogućim efektima LRAD uređaja, za koje su srpski zvaničnici ranije priznali da ih policija posjeduje.
Oko dvije sedmice nakon protesta, srpski i ruski obavještajni stručnjaci okupili su grupu pasa na testnoj lokaciji BIA, kako bi procijenili “efekat emitera na biološke objekte”. Psi su odabrani zbog “visoke osjetljivosti na akustične efekte”.
Prema dokumentaciji, životinje su izlagane zvuku iz dva modela LRAD uređaja: LRAD 100X MAG-HS i LRAD 450XL, koje proizvodi američka kompanija Genasys iz Kalifornije. Testiranja su vršena na udaljenostima od 200, 150, 100, 50 i 25 metara.
Tehnički podaci za ove modele ukazuju da mogu emitovati zvuk jačine do 150 decibela, što je nivo približan zvuku mlaznog aviona pri polijetanju.
Da li su testovi bili nezakoniti?
Dokumenti sugerišu i da bi testiranja mogla biti sprovedena bez potrebnih odobrenja za eksperimente na životinjama.
U dokumentima se navodi da Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede Srbije “nema informacije” da li su testovi LRAD uređaja na psima sprovedeni, te da nikada nije primilo zahtjev za odobrenje takvog eksperimenta.
Srpski advokat za ljudska prava Danilo Ćurčić izjavio je da su psi bili “podvrgnuti eksperimentima ili zlostavljanju”, kako to definiše Zakon o dobrobiti životinja u Srbiji. On ističe da zakon nalaže da eksperimenti na životinjama moraju biti unaprijed registrovani i odobreni od nadležnih tijela, uključujući etičku komisiju, te da izričito zabranjuje testiranje životinja za “ispitivanje oružja i vojne opreme”.
Opozicija: “Pokušaj zataškavanja”
Radomir Lazović, opozicioni političar, ocijenio je testiranja kao dio kampanje Aleksandra Vučića da prikrije upotrebu zvučnih topova protiv građana na protestima u martu.
“Hiljade ljudi osjetilo je masovne efekte ovog soničnog oružja na svojoj koži prošle godine”, rekao je Lazović.
U izvještaju o eksperimentima, ruski FSB je naveo da tokom emitovanja osnovnih i test signala “biološki objekti (psi) nisu osjećali nelagodu niti promjene u ponašanju” na ispitivanim udaljenostima, te da su psi pregledani tri dana nakon testiranja i da “nisu pokazali nikakve promjene u stanju”.