Lokalni izbori održani u deset opština i gradova u Srbiji protekle nedjelje pokazali su osjetan pad podrške Srpskoj naprednoj stranci.
“Počelo je rušenje kule od karata”, kažu iz studentskog pokreta.
Iako je nominalni pobjednik izbora, Srpska napredna stranka doživjela je manji ili veći pad podrške u svim opštinama u odnosu na izbore održane prije četiri godine. U Sevojnu je osvojila 35.79% glasova manje nego 2022. godine, u Aranđelovcu je pad 26.77%, u Knjaževcu 26.19%, u Smederevskoj Palanci 22.97%, u Kuli 22.71%, u Boru 12.92%, u Bajinoj Bašti 10.11%, u Lučanima 9.46% i u Majdanpeku 8.3%.
Izbori u sjeni nasilja i pritisaka
Tijesna pobjeda Srpske napredne stranke dolazi u sjeni brutalnog nepoštovanja demokratskog, fer načina izborne utrke.
Posmatrači Centra za istraživanje, transparentnost i odgovornost (CRTA) napadnuti su u Boru. Pretučena su dva studenta i oštećeno više automobila u Bajinoj Bašti. Uočena su veća okupljanja i dovođenje birača u grupama u Kuli. Organizovane grupe i policija dežurale su u Aranđelovcu, gdje su primijećeni pokušaji “bugarskog voza” i dovođenja na glasanje, fotografisanje listića, paravani okrenuti prema biračkom odboru.
Ekstremna neravnopravnost učesnika izbora, kriminalizacija insitucija, zloupotreba resursa i funkcija dovodi do armirane mreže klijentelizma koja pokazuje svoj efekat u izbornom procesu, ocjenjuju aktivisti.
“Zastrašuje to što su među batinašima i drugim operativcima za prljave poslove na terenu posmatrači i građani prepoznavali zaposlene u javnim ustanovama i preduzećima iz raznih gradova Srbije. U većoj rezoluciji smo videli kako se sistem koristi protiv biračkih prava, ali i elementarne bezbednosti sopstvenih građana”, navodi se u ocjeni izbornog dana koju saopštava CRTA.
Napad na novinare u Boru
Grupa novinara koja je napadnuta u Boru kaže da je bilo riječi o pokušaju ubistva.
“Mi smo identifikovali napadače i saopštili policiji”, kaže Ivan Bjelić za BUKA magazin.
On i Lazar Dinić nosili su press markere, a njihova koleginica zeleni prsluk foto reportera. Iako su bili vidno obilježeni kao novinarska ekipa, uslijedio je brutalni napad grupe batinaša koja je u rukama imala sjekire.
Bjelić tvrdi da je na sceni pokušaj da se preko izbora dobije “legitimitet” vladavine iako je SNS dobio ni tri hiljade glasova više od studentskog pokreta.
“Vučić je napravio šaradu da bi na jedvite jade izvukao pobedu, a za dlaku je prošlo da nas nisu pobili, i to zato što su se pojavili studenti i ljudi iz mobilnih timova. Te sekire nisu bile izvađene da bi se mi samo zastrašili, to je sigurno”, kaže Bjelić.
On ne očekuje da će Vučić bilo kad i na bilo koji miran način da preda vlast, “znajući da su oko njega poltroni koji će ga izdati prvom prilikom”.
“Svestan je da ovo ne može da pusti. On se bori za vlast a ljudi oko njega za kuće, plate, firme, pozicije, budućnost dece. Da oni brinu samo za vlast, davno bi otišli”, kaže Bjelić.
Bjelića zabrinjava to što su oni, u svojstvu novinara, morali da utvrđuju identitet napadača i vlasništvo automobila iz koga su izašli napadači.
Građanski otpor ulazi u novu fazu
Ova situacija, kaže on, otvara drugo polje građanske borbe, ono u kome čovjek mora sam sebe da zaštiti.
“Svi napadi koji su se desili su u uzročno-posledičnoj vezi. Plašim se da ljudi zaista odgovore na to uzimanjem stvari u svoje ruke. To onda neće biti obračun samo sa Vučićem, nego i sa policijom, tužilaštvom i sa svima koji rade s Vučićem. Ne mogu reći da su svi u policiji i tužilaštvu na njegovoj strani, ali – nažalost – načini borbe moraju da se prilagođavaju onome kako protivnik odlučuje da se bori protiv nas”, kaže Bjelić.
Nakon izbora, Vučić je najavio da bi parlamentarni izbori mogli biti održani ove godine, čak i prije 28. juna (Vidovdan). Ipak, protekli izbori otvaraju širu raspravu o mogućnostima ostvarivanja borbe za slobodu i demokratiju i uslova šire građanske mobilizacije protiv sistemske zloupotrebe moći. Pored legitimiteta izbora otvoreno je pitanje rizika eskalacije i ozbiljne institucionalne krize.