Prema pisanju britanskog lista The Guardian, izgradnja hidroelektrana porasla je za 300% širom Zapadnog
Balkana u posljednje dvije godine, zbog čega se strahuje od presušivanja
planinskih rijeka i gubitka biodiverziteta.
List se poziva na istraživanje koje je radila
firma Fluvius, koja pruža konsultantske usluge na projektima finansiranim od strane UN-a i EU.
U planu je oko 2800 novih brana na području od Slovenije do
Grčke, od čega će 37% biti izgrađeno na zaštićenim područjima kao što su
nacionalni parkovi ili mjesta koja spadaju u Natura 2000 (Ekološka mreža
sastavljena od područja važnih za očuvanje ugroženih vrsta i stanišnih tipova
Evropske unije).
Teške mašine već kopaju nove riječne tokove na 187
gradilišta, u poređenju sa svega 61 u 2015. godini, navodi se u istraživanju.
Ulrich Eichelmann, direktor nevladine organizacije RiverWatch,
koji su naručili ovo istraživanje, kazao je da iako se većinom radi o malim
projektim, najčešće na planinskom terenu, to ima katastrofalan uticaj na prirodu.
“Oni odvode vodu kroz cijevi iz glavnog toka rijeke i ostavljaju
prazna korita gdje su nekada bile rijeke,” kazao je za list The Guardian. “To je
katastrofa za lokalno stanovništvo i za životnu sredinu. Za mnoge vrste riba i insekata
kao što su vilini konjici i kamenjarke, to je kraj.”
Ova, do sada neimenovana riblja vrsta, ranije nepozanta
nauci, smatra se ugroženom zbog planirane hidrocentrale Poçem na rijeci Vjosa u Albaniji.
Foto: Rijeka Vjosa u Albaniji, Gregor Šubic/Save the Blue Heart of Europe
Jedna vrsta kamenjarke, Isoperla vjosae, otkrivena je tek
ove godine u ovoj rijeci, tokom ekspedicije u kojoj je
učestvovalo 25 naučnika, koji su takođe otkrili i novu vrstu ribe ranije
nepoznatu nauci. Kao i mladica (dunavski losos) i prespanska pastrmka, već se vjeruje da su
ugrožene zbog onoga što Eichelmann naziva “cunami hidrocentrala”.
Izvještaj opisuje rijeku Vjosa kao jedinstveno i dinamično
utočište za veliki broj vodenih vrsta koje su nestale u drugim
dijelovima Evrope. “Očekuje se da će većina ovih zajednica biti nepovratno
istrijebljena kao rezultat planiranih hidrocentrala,” stoji u izvještaju.
Damian Gjiknuri, albanski ministar energetike, izjavio je za
Guardian da će dvije planirane velike hidrocentrale na rijeci Vjosa omogućiti
prolaz ribama kroz posebne kanale”.
“Ti projekti su zasnovani na najboljim ekološkim praksama koje
se danas primjenjuju da bi se umanjli efekti visokih brana na kretanje vodenih
vrsta,” kazao je.
Vjosa je posljednja velika divlja rijeka u Evropi izvan
Rusije. Stanište je mnogih vodenih vrsta kojima prijeti istrebljenje
zbog planiranih brana, tvrde naučnici.
Gjiknuri je negirao nalaze izvještaja navodeći da se samo
dvije visoke brane grade u Albaniji, dok su ostale većinom male protočne hidrocentrale.
One proizvode manje od 10MW energije i ne zahtijevaju
procjenu uticaja na životnu sredinu, kažu ekolozi. Ali upravo zato što su male,
nemaju predviđen budžet za ublažavanje ekoloških posljedica i dozvoljavaju da se niz turbina postavi u
razmacima duž toka rijeke, što dovodi do “ozbiljnog kumulativnog uticaja”.
Pored vodenog svijeta, porast izgradnje brana mogao bi ugroziti i ljude.
Od 2012. godine, sukobi oko vlasništva između velikih
kompanija i malih farmera doveli su do jednog ubistva i jednog pokušaja
ubistva, prema studiji koju je finansirala EU. U izvještaju se navode tri
smrtna slučaja na radu, destine hapšenja povezanih sa poplavom gradnje
hidroelektrana u Albaniji.
Albanija je regionalno žarište sa 81 branom u izgradnji, ali u Srbiji, Makedoniji i Bosni i Hercegovini takođe se gradi 71 hidroelektrana, dok je u Srbiji još planirano 800 novih projekata.
Foto: Euronatur Foundation/RiverWatch/Save the Blue Heart of Europe