Špičkovina, Tucanje, Kakmuž, Gnojnica, Sisevac, Mužinac, Gola Glava i Babina Guzica – zvuče kao izmišljeni nazivi iz neke komedije, ali sva ova mjesta zaista postoje.

Širom prostora bivše Jugoslavije mogu se pronaći sela, naselja, ostrva i drugi toponimi čija imena danas izazivaju osmijeh, čuđenje ili nevjericu. Iza većine, međutim, kriju se višestoljetna istorija, stari jezici, lokalna predanja ili jednostavno opis izgleda određenog mjesta.

Neka od njih zbog neobičnih naziva postala su i svojevrsne turističke atrakcije, piše Mondo

Špičkovina – selo u Hrvatskoj koje stalno „gubi“ table

Špičkovina nije internet šala niti nadimak nekog mjesta. Riječ je o stvarnom naselju u sastavu grada Zaboka u Krapinsko-zagorskoj županiji.

Smještena je u dolini rijeke Krapine i ima više od 700 stanovnika. Toliko je poznata po svom imenu da su table sa nazivom naselja svojevremeno postale meta neobičnih „kolekcionara“.

Nije teško pretpostaviti zašto.

Tucanje – selo u Crnoj Gori

U opštini Petnjica nalazi se selo Tucanje.

Prema popisu iz 2011. godine imalo je 289 stanovnika. Ime je posebno zanimljivo današnjim govornicima srpskog, hrvatskog i bosanskog jezika, ali za mještane je to jednostavno naziv njihovog sela koji ima svoju istoriju.

Drugim riječima – u Tucanju se živi sasvim normalno.

Kakmuž – ime staro više od sedam vijekova

U Republici Srpskoj, na području opštine Petrovo, nalazi se Kakmuž.

Selo je smješteno uz Spreču, u podnožju Ozrena, a njegovo ime nije nikakva savremena dosjetka. Naprotiv, prema istorijskim podacima, Kakmuž se povezuje sa Kakmužom Odramčićem, koji se pominje u povelji bana Matije Ninoslava iz 1269. godine.

Dakle, ime koje danas mnogima zvuči neobično zapravo ima istoriju dugu više od 750 godina.

Gnojnica – nije samo jedno mjesto

Gnojnica je još jedan naziv koji će kod savremenog čitaoca vjerovatno izazvati osmijeh.

Jedna Gnojnica nalazi se kod Lukavca, a naselje se pominje još u osmanskim defterima iz 1528. i 1533. godine.

Postoji i Gnojnica na području Mostara.

Dakle, ako vam neko kaže da ide u Gnojnicu, prvo pitanje ne bi trebalo da bude „zašto“, nego – u koju Gnojnicu?

Nepravdići – kao da je cijelo selo optuženo

Kod Sokoca nalazi se selo Nepravdići.

Ime zvuči kao da su stanovnici unaprijed optuženi za nešto što nisu uradili. Međutim, riječ je o stvarnom istorijskom toponimu i službeno evidentiranom naselju.

Mještanima je, naravno, to samo ime njihovog doma.

Vragolovi – selo stvoreno za nestašne

U opštini Rogatica nalazi se Vragolovi.

Već samo ime zvuči kao da je riječ o mjestu u kojem su nestašluci tradicionalni način života.

Selo je zabilježeno u službenim dokumentima, a na njegovom području postoje i istorijski lokaliteti sa stećcima.

Svinjarevo – kod Kiseljaka

U opštini Kiseljak nalazi se Svinjarevo, selo koje je prema popisu iz 2013. godine imalo 242 stanovnika.

Ime je neobično, ali potpuno stvarno i istorijsko.

Zlosela – ime koje zvuči mnogo gore nego što jeste

Kod Kupresa postoji selo Zlosela.

Naziv danas zvuči kao da bi mjesto trebalo izbjegavati u širokom luku, ali nema nikakve veze sa karakterom njegovih stanovnika.

Riječ je o starom toponimu koji je zabilježen kao službeno naselje.

Donje i Gornje Brijanje

Ako vam je neko rekao da ide u Brijanje, nije nužno da se sprema kod frizera.

Kod Leskovca se nalazi Donje Brijanje, dok se u susjednoj opštini Bojnik nalazi Gornje Brijanje.

Donje Brijanje je prema popisu iz 2002. godine imalo čak 1.487 stanovnika.

Dakle, postoji i gornje i donje – samo nemojte pitati gdje je brijačnica.

Sisevac – selo sa samo 14 stanovnika

U opštini Paraćin nalazi se Sisevac, jedno od mjesta koje se vrlo često pojavljuje na listama najneobičnijih toponima na prostoru bivše Jugoslavije.

Prema popisu iz 2022. godine, selo je imalo svega 14 stanovnika.

Ime je staro, ali današnjem čitaocu zvuči sasvim drugačije nego ljudima koji su ga kroz istoriju koristili kao naziv svog mjesta.

Gola Glava – ime koje ima zanimljivo predanje

U okolini Valjeva nalazi se selo Gola Glava, koje se pominje najmanje od 19. vijeka.

Postoji lokalno predanje o porijeklu imena prema kojem su nekada davno mrtvačke glave navodno korištene za označavanje međe između sela.

Ali ovo je važno naglasiti: riječ je o narodnom predanju, a ne o istorijski potvrđenoj činjenici.

Visibaba – ime kao iz bajke

Kod Požege u Srbiji nalazi se Visibaba.

Ime zvuči gotovo idilično, poput naziva cvijeta ili dječje pjesmice, ali riječ je o stvarnom selu koje je prema popisu iz 2022. godine imalo 1.119 stanovnika.

Na njegovom području nalazi se i arheološki lokalitet Blaškovina.

Mužinac – još jedan toponim koji zbunjuje savremenog čitaoca

U opštini Sokobanja nalazi se selo Mužinac.

Prema popisu iz 2002. godine imalo je 459 stanovnika. Ime je staro i istorijski zabilježeno, ali današnjem govorniku zvuči mnogo drugačije nego što je vjerovatno zvučalo prije nekoliko vijekova.

A onda – Babina Guzica

Ako postoji ime za koje biste na prvu pomislili da je internet izmišljotina, onda je to vjerovatno Babina Guzica.

Ali nije.

Babina Guzica je stvarni nenaseljeni otočić u Kornatskom arhipelagu. Nalazi se u okviru Nacionalnog parka Kornati, a površina mu je oko 11.176 kvadratnih metara.

Naziv se povezuje sa izgledom samog otočića – odnosno njegovim karakterističnim oblikom.

I tu priča postaje još zanimljivija.

Nije jedina „bezobrazna“ na karti

U Kornatima se nalazi i Kurba Vela, nenaseljeno hrvatsko ostrvo površine oko 1,74 kvadratna kilometra.

Na Hvaru postoji toponim Močiguzica, dok se u hrvatskoj toponimiji mogu pronaći i nazivi poput Konavoskih Sisa.

Drugim riječima, ako nekada budete istraživali kartu Hrvatske, Srbije, Crne Gore ili BiH i naiđete na naziv za koji pomislite da je neko napravio Photoshop – provjerite još jednom.

Vrlo je moguće da upravo gledate stvarno mjesto.

Odakle uopšte ovakva imena?

Toponimi su često mnogo stariji od današnjeg značenja riječi. Nazivi su nastajali prema izgledu terena, biljkama, životinjama, ljudima koji su tu živjeli, događajima, zanatima, legendama i riječima koje su vremenom promijenile značenje.

Zato ono što nama danas zvuči smiješno ili nepristojno nekada nije imalo nikakvu takvu konotaciju.

A mapa bivše Jugoslavije pokazuje koliko je jezik kroz vijekove bio kreativan – od Špičkovine i Tucanja, preko Kakmuža i Gnojnice, pa sve do krajnje neobične Babine Guzice.