Piše: SEBASTIAN STARCEVIC (Politico.eu)
Međunarodni olimpijski komitet (MOK) decenijama ulaže ogromne napore da održi privid političke neutralnosti. Njihova mantra je jasna: Olimpijske igre su mjesto gdje se svijet okuplja u mirnom nadmetanju, ostavljajući sukobe pred vratima stadiona. Međutim, stvarnost je rijetko kada pratila taj idealizam.
Od Hladnog rata do savremenih geopolitičkih tenzija, Zimske igre su često bile pozornica za mnogo više od sporta. Donosimo pregled pet ključnih trenutaka kada su se led i snijeg pomiješali sa visokom politikom.
1. “Genocidne igre” i diplomatski bojkoti (Peking 2022.)
Igre u Pekingu 2022. godine održane su pod teškom sjenom optužbi za kršenje ljudskih prava. Aktivisti i zapadne vlade označili su ih kao “Genocidne igre”, ukazujući na sistemsku represiju nad Ujgurima u regiji Xinjiang.
Sjedinjene Američke Države, Velika Britanija, Kanada, Australija i druge zemlje odgovorile su diplomatskim bojkotom — njihovi sportisti su se takmičili, ali vladini zvaničnici su odbili da prisustvuju, šaljući hladnu poruku Komunističkoj partiji Kine.
Za Peking, ovo je bila prilika da se, uprkos kritikama, prikaže kao globalna supersila sposobna da organizuje spektakl usred pandemije, prkoseći zapadnom pritisku. Kontrast u odnosu na Ljetne igre 2008., kada je Zapad pokušavao da integriše Kinu u svjetski poredak, nije mogao biti veći.
2. Putinov trijumf i sjenka Krima (Soči 2014.)
Zimske olimpijske igre u Sočiju bile su lični projekat Vladimira Putina, osmišljen da prikaže modernu, moćnu Rusiju. Sa rekordnim budžetom od preko 50 milijardi dolara, Igre su trebale biti kruna njegovog mandata.
Međutim, geopolitika je brzo preuzela primat. Dok su se takmičenja još odvijala, situacija u susjednoj Ukrajini je eskalirala protestima na Majdanu. Samo nekoliko dana nakon ceremonije zatvaranja Igara, ruske trupe — koje su dijelom bile stacionirane u regiji radi “sigurnosti Olimpijade” — pokrenule su operaciju koja je dovela do aneksije Krima.
Soči se danas pamti dvojako: kao vrhunac Putinovog “soft power” uticaja i kao uvod u dugotrajni sukob koji je redefinisao evropsku sigurnost. Uz to, naknadna otkrića o državnom programu dopinga dodatno su urušila sportski integritet ovih Igara.
3. Diplomatija na ledu (Pjongčang 2018.)
Ako su Soči i Peking bili primjeri sukoba, Pjongčang 2018. u Južnoj Koreji ponudio je rijedak trenutak detanta. U trenutku kada su tenzije oko nuklearnog programa Sjeverne Koreje bile na vrhuncu, Igre su iskorištene kao diplomatski alat.
Sjeverna i Južna Koreja marširale su pod zajedničkom zastavom “Ujedinjenja” na ceremoniji otvaranja, a svijet je vidio i zajednički ženski hokejaški tim. Sestra sjevernokorejskog lidera, Kim Yo Jong, prisustvovala je Igrama kao specijalni izaslanik, što je bio presedan u odnosima dvije zemlje.
Iako kritičari tvrde da je to bio samo propagandni potez Pjongjanga za kupovinu vremena, slike ujedinjenih sportista ostale su jedan od najsnažnijih političkih simbola u istoriji Zimskih igara.
4. “Čudo na ledu” u doba Hladnog rata (Lejk Plesid 1980.)
Nikada jedna hokejaška utakmica nije nosila toliko političkog tereta kao ona u Lejk Plesidu 1980. godine. Kontekst je bio brutalan: Sovjetski Savez je upravo izvršio invaziju na Afganistan, a Hladni rat je ulazio u novu, ledenu fazu.
Sovjetski tim, “Crvena mašina”, bio je nepobjediv godinama. S druge strane, američki tim činili su studenti koledža. Kada su Amerikanci pobijedili Sovjete sa 4:3, to u SAD-u nije doživljeno samo kao sportska senzacija, već kao ideološka pobjeda demokratije nad komunizmom.
Ovaj događaj je postao dio američke nacionalne mitologije, dokazujući da na Olimpijadi sportisti često nose teret cijelih nacija na svojim leđima.
5. Borba za priznanje (Grenobl 1968.)
Tokom 1950-ih i ranih 1960-ih, MOK je prisiljavao sportiste iz Istočne i Zapadne Njemačke da se takmiče kao “Ujedinjeni tim Njemačke”, uprkos postojanju Berlinskog zida i dubokim podjelama.
Do 1968. u Grenoblu, ta fasada je počela pucati. Iako su i dalje koristili istu zastavu i himnu (Betovenovu “Odu radosti”), Istočna Njemačka je po prvi put dobila pravo da nastupa kao zaseban entitet, što je bio ogroman korak u njihovoj borbi za međunarodno priznanje.
Ovo je bio ključni trenutak u kojem je sport korišten za legitimaciju državnosti, praksa koja se nastavila sve do pada Zida.
Preuzeto sa Politico