Međunarodni dan žena i djevojaka u nauci obilježava se 11. februara i predstavlja važan globalni podsjetnik na ulogu žena u razvoju nauke, tehnologije i društva u cjelini. Ovaj dan je ustanovila Generalna skupština Ujedinjenih nacija 2015. godine s ciljem da se promoviše ravnopravnost polova i podstakne veće učešće žena i djevojaka u STEM oblastima — nauci, tehnologiji, inženjerstvu i matematici. Iako su žene kroz istoriju davale ogroman doprinos nauci, njihov rad je često bio potcijenjen ili nepriznat, a pristup obrazovanju i istraživanju bio im je ograničen.
Obilježavanje ovog dana nije samo simbolično. Ono predstavlja poziv društvu da ukloni prepreke koje i dalje postoje, ali i priliku da se proslave uspjesi žena koje su promijenile svijet svojim otkrićima. Nauka napreduje kroz raznolikost ideja, perspektiva i iskustava. Kada žene ravnopravno učestvuju u nauci, istraživanja postaju bogatija, inovacije brže, a društvo pravednije.
I danas se mnoge djevojke suočavaju sa stereotipima koji ih odvraćaju od naučnih karijera. Međunarodni dan žena i djevojaka u nauci podsjeća da talenat nema pol i da radoznalost, inteligencija i kreativnost pripadaju svima. Važno je stvarati okruženje u kojem djevojke imaju podršku, uzore i priliku da razvijaju svoje sposobnosti bez ograničenja.
Poznate žene koje su obilježile istoriju nauke
Marie Curie – pionirka moderne fizike i hemije
Marie Curie je jedna od najpoznatijih naučnica svih vremena. Bila je prva žena dobitnica Nobelove nagrade i jedina osoba koja je dobila Nobelovu nagradu u dvije različite naučne oblasti — fizici i hemiji. Njeno istraživanje radioaktivnosti otvorilo je put savremenoj medicini, posebno u liječenju raka. Curie je radila u izuzetno teškim uslovima, često bez priznanja i finansijske podrške, ali njena upornost i posvećenost ostale su simbol naučne hrabrosti.
Ada Lovelace – prva programerka u istoriji
Ada Lovelace smatra se prvom programerkom na svijetu. U 19. vijeku radila je na idejama vezanim za analitičku mašinu Charlesa Babbagea i napisala prvi algoritam namijenjen mašinskoj obradi. Njena vizija računara bila je daleko ispred vremena — predvidjela je da mašine mogu raditi više od pukog računanja brojeva. Ada Lovelace je postavila temelje moderne informatike i pokazala koliko je važno maštati izvan granica postojećeg znanja.
Rosalind Franklin – ključ za otkriće DNK
Rosalind Franklin je bila britanska naučnica čiji je rad bio presudan za razumijevanje strukture DNK. Njena rendgenska fotografija poznata kao „Fotografija 51“ omogućila je otkrivanje dvostruke spirale DNK. Iako dugo nije dobila zasluženo priznanje za svoj doprinos, danas se smatra jednom od najvažnijih figura u molekularnoj biologiji. Njena priča podsjeća koliko je važno prepoznati rad žena u nauci.
Mileva Marić – matematičarka i fizičarka iz naših krajeva
Mileva Marić bila je talentovana matematičarka i fizičarka, jedna od prvih žena koja je studirala fiziku na Politehničkom institutu u Cirihu. Često se pominje u kontekstu saradnje sa Albertom Einsteinom, a mnogi istoričari smatraju da je njen doprinos ranim teorijskim radovima bio značajan. Bez obzira na rasprave, Mileva Marić ostaje simbol borbe žena za mjesto u naučnim institucijama koje su u to vrijeme bile gotovo zatvorene za žene.
Značaj uzora za nove generacije
Priče ovih žena pokazuju da nauka nije samo skup činjenica i eksperimenata, već i prostor hrabrosti, upornosti i vizije. Kada djevojke imaju priliku da uče o ženama koje su mijenjale svijet, lakše mogu zamisliti sebe u tim ulogama. Uzori ruše barijere koje stereotipi grade.
Međunarodni dan žena i djevojaka u nauci zato nije samo proslava prošlosti, već ulaganje u budućnost. Svaka djevojka koja dobije podršku da istražuje, postavlja pitanja i eksperimentiše može postati naučnica koja će rješavati najveće izazove čovječanstva — od klimatskih promjena do novih medicinskih otkrića.
Nauka napreduje kada su vrata otvorena svima. A svijet napreduje kada djevojke vjeruju da mogu biti dio tog napretka.