Nepostojeći zakoni, loši postojeći zakoni, neadekvatna regulativa i autocenzura problemi su koji muče medijsku zajednicu u BiH.
O ovim problemima govorilo se na javnoj debati o pravnom okviru za zaštitu medijskih sloboda u Bosni i Hercegovini održanoj 22. januara u Banjaluci. Debatu su organizovali Mediacentar Sarajevo, Jabiheu, Savjet za štampu i online medije u BiH uz podršku Evropske unije.
Tarik Moćević iz Mediacentra Sarajevo kaže da se godinama govori o ključnim zakonima, a da je veoma malo urađeno po pitanju mjera za garanciju slobode medija.
“Netransparentnost procesa donošenja zakona je velika zamjerka. Doneseni zakoni, poput Zakona o slobodi pristupa informacijama, daju široko postavljene razloge nedostavljanja informacija. Zakon o kleveti u RS, na primjer, odvraća novinare od svog posla u smislu da može doći i do autocenzure. Netransparentnost medijskog vlasništva je još uvijek ključni problem medijske zajednice i nemogućnosti sprečavanja zloupotreba medija. To su, mislim, prioriteti budućih reformi”, kaže Moćević.
Aleksandar Jokić, advokat, kaže da je, s pravnog aspekta, mnogo prepreka u redu medija.
“Smatram da su dvije osnovne prepreke koje već duže imamo – famozne SLAPP tužbe i netransparentnost vlasništva nad medijima. Dok je EU pravila iskorak sa Anti SLAPP legislativom, mi smo u RS umanjivali ostvarena prava tako što smo kriminalizovali klevetu. Postoji više modaliteta, ali kada nema volje, svaki je neostvariv”, kaže Jokić.
Pregovori radne grupe za donošenje zakona o vlasništvu nad medijima doživjeli su propast, jer pod pritiskom Vlade RS nije postojala šansa za njih, kaže Jokić.
“Uopšte ne postoji volja da postoji takav propis, iako nije riječ o prenosu nadležnosti. Formalno se dešavaju javne rasprave, ljudi nisu za tu legislativu – poput kriminalizacije klevete – ali se ona ipak donosi. Sudovi ne prepoznaju strateške tužbe protiv javnog djelovanja (SLAPP) jer nemaju pravni okvir, a taj pravni okvir ne usvaja se iz političkih razloga”, kaže Jokić, govoreći da nemamo luksuz da raspravljamo o finesama kada ključne medijske regulative nisu donesene.
Sandra Gojković Arbutina, glavna i odgovorna urednica Nezavisnih novina, kaže da zakon o medijima koji je dugo pripreman neće zaživjeti u praksi.
“Ako ćete ići u legislativu u zemlji u kojoj pola medija nemaju transparentno vlasništvo, to je onda ozbiljan udar. Mi da se sutra svi pogasimo, vlastima to ne bi bilo bitno. To je signal svima nama da vlast ima svoje kanale informisanja. Mi se, navodno, krećemo prema Evropskoj uniji, pa zbog toga možda i postoji neka šansa, no regulativa je još u ladici”, kaže Gojković Arbutina.
Suština kriminalizacije klevete je želja da se ugase istraživački mediji, kaže ona.
“Bojim se da bismo mogli dobiti jedan drugi dokument umjesto zakona o medijima, a nadam se da griješim. Ako je tako, mi smo ponovo na početku borbe”, kaže Gojković Arbutina.
Igor Ličina iz Misije OSCE-a u Bosni i Hercegovini kaže da je od početka aprila do početka oktobra 2025. godine, prema podacima VSTV-a, podnesena 241 krivična prijava po osnovu ovog zakona. Pored toga, OSCE je tokom 2025. godine registrovao 42 incidenta, a 2024. godine 33 incidenta, što su brojke koje treba uzeti s rezervom, kaže Ličina. Prema podacima OSCE-a, 11 incidenata zabilježeno je ograničavanjem lokalnim medijima da prisustvuju sjednicama tijela. Incidenata vezanih za kršenje bezbjednosni bilo je 10, neprimjerenog ponašanja političara bilo je devet. Konstantovano je pet slučajeva uznemiravanja novinara, četiri slučaja pravnog uznemiravanja, dva slučaja diskriminacije, a zabilježeno je i jedno oštećenje imovine.