U sklopu kolekcije deklasifikovanih dokumenata CIA i drugih američkih obavještajnih agencija, nedavno je digitalizovan dokument iz vremena rata u BiH, s kojeg je oznaka tajnosti skinuta 2015. godine.
Riječ je o analizi pripremljenoj za tim za nacionalnu bezbjednost tadašnjeg predsjednika Bila Klintona, u kojoj se procjenjuju izgledi da BiH opstane nakon eventualnog mirovnog sporazuma.
Predviđanja o mogućem raspadu
U dokumentu je zaključeno da BiH teško može da opstane zbog snažnih secesionističkih težnji Srba i Hrvata, koje su, kako se navodi, imale podršku zvaničnih politika u Zagrebu i Beogradu.
“Ekstremisti u Beogradu i Zagrebu će željeti da otklone formalnost postojanja jedinstvene bosanske države i da apsorbuju područja koja kontrolišu njihovi sunarodnici”, navedeno je u dokumentu.
Uprkos tome, procjenjuje se da bi politička rukovodstva Srbije i Hrvatske nastojala izbjeći otvoreno kršenje međunarodno podržane ideje jedinstvene BiH.
Uloga međunarodne zajednice
Iako se procjena o raspadu nije ostvarila ni gotovo 30 godina kasnije, dokument jasno ističe da bi samo snažan međunarodni pritisak mogao sačuvati BiH kao državu.
Takve analize, prema ocjenama, vjerovatno su uticale na intenzivniji angažman SAD tokom mirovnih pregovora kako bi se spriječio neuspjeh procesa.
Promjena američke politike
Danas se postavlja pitanje šta se dešava u situaciji kada slabi američko-evropski konsenzus koji je postojao od Dejtonskog sporazuma.
Administracija Donalda Trampa usvojila je strategiju koja fokus američke spoljne politike vraća na zapadnu hemisferu, uz istovremeno otvorenije uplitanje u političke procese u Evropi i podršku suverenističkim pokretima.
Time se dodatno komplikuju odnosi između Vašingtona i Brisela, ali i zajednički pristup zapadnom Balkanu.
Stav nove administracije
Prema riječima visokog američkog diplomate, nova administracija i dalje podržava Dejtonski sporazum i ne podržava secesionizam u BiH.
Istovremeno, naglašava se da SAD ne žele da se miješaju u unutrašnje odnose, već da razvijaju saradnju zasnovanu na ekonomskim interesima.
Otvorena pitanja za budućnost
Ključno pitanje ostaje da li će SAD biti spremne da ulažu političke i finansijske resurse kako bi spriječile eventualnu destabilizaciju BiH.
Sagovornici smatraju da bi ekonomski projekti mogli igrati stabilizujuću ulogu, ali upozoravaju da BiH, bez spoljnog pritiska, prirodno klizi ka nestabilnosti.
U isto vrijeme, neizvjesno je i koliko dugo će Evropska unija imati strpljenja za BiH, posebno u kontekstu sve slabijeg entuzijazma za proširenje.
