Nakon što je Narodna banka Srbije (NBS) oduzela dozvolu za rad Alta banci, a njen vlasnik Davor Macura uhapšen pod sumnjom Tužilaštva za organizovani kriminal da je iz trezora iznio oko 380 miliona evra, u epicentar skandala dospio je sam vrh centralne banke.
Pored guvernerke Jorgovanke Tabaković, na meti kritika našla su se četvorica viceguvernera — Željko Jović, Ana Ivković, Dragana Stanić i Nikola Dragašević. Uprkos tome što rukovode ključnim sektorima i što ih je advokat Ivan Ninić danima ranije javno upozoravao na sumnjive radnje u banci Davora Macure, viceguverneri tvrde da o svemu nisu imali pojma sve do kasnih noćnih sati uoči gašenja banke.
Pravdanje na vanrednoj sjednici: „Saznali smo u petak uveče”
U zvaničnom istupu nakon oduzimanja dozvole Alta banci 31. oktobra, viceguverneri su pozvali tužilaštvo da ispita cjelokupan slučaj, tvrdeći da su za katastrofalno stanje saznali tek na hitnoj sjednici Izvršnog odbora održanoj 30. oktobra 2026. u večernjim časovima.
Prema njihovim navodima, izvještaji koje je Alta banka godinama slala centralnoj banci drastično su odstupali od realnosti:
„Smatramo posebno značajnim da se utvrdi kada su i na kom nivou rukovođenja postojala saznanja o uočenim rizicima i nepravilnostima, na koji način su razmatrani nalazi, stručne procjene i upozorenja zaposlenih nadležnih organizacionih jedinica, kao i da li su na osnovu raspoloživih informacija blagovremeno preduzete odgovarajuće mjere”, naveli su viceguverneri u zajedničkom obraćanju.
Statut jasan: Viceguverneri odgovaraju za propuste svojih sektora
Ipak, pokušaj skidanja odgovornosti direktno se sudara sa Statutom Narodne banke Srbije. Prema najvišem aktu institucije:
- Rukovođenje jedinicama: Viceguverneri rukovode osnovnim organizacionim jedinicama centralne banke;
- Direktna odgovornost: Statut izričito propisuje da su viceguverneri „odgovorni za donošenje akata i preduzimanje aktivnosti iz djelokruga jedinica čijim poslovima upravljaju, odnosno odgovorni su za propuste u radu tih jedinica”;
- Nadzor nad dokumentacijom: Guverner i viceguverneri zakonski odgovaraju za uspostavljanje sigurnog sistema upravljanja informacijama i dokumentima.
Riječ je o funkcionerima s decenijskim iskustvom unutar sistema. Željko Jović je u NBS od 2012. godine, gdje je vodio Sektor za kontrolu poslovanja banaka i Upravu za nadzor nad finansijskim institucijama. Ana Ivković je u banci od 2002. na pozicijama finansijske stabilnosti i ekonomskih istraživanja. Dragana Stanić je od 1998. gradila karijeru kroz platni sistem, dok Nikola Dragašević od 2010. vodi monetarne i devizne operacije.
Vasić: „Dnevno stiže 300 izvještaja — pitanje je da li su smjeli da gledaju”
Finansijski stručnjaci odbacuju mogućnost da se ovakav tektonski poremećaj odigrao „preko noći” i bez tragova u sistemu kontrole.
Ekonomista i bivši generalni sekretar Udruženja banaka Srbije Vladimir Vasić ističe da NBS raspolaže mehanizmima koji u realnom vremenu pale crvene alarme.
„U prosjeku banke dnevno šalju i do 300 izvještaja NBS-u. Na osnovu te dokumentacije u koju bi viceguverneri morali imati uvid, moralo se zaključiti da nešto nije u redu. Rad Alta banke proizvodio je ogromnu količinu gotovine kojom su ‘hranili’ mjenjačnice iz kojih je ta grupacija i nastala. Guvernerka i viceguverneri morali su opreznije pratiti njen rad, prije svega zbog brzine kojom je rasla njihova aktiva. Sad je ključno pitanje da li su viceguverneri imali uvid u sva poslovanja Alte, odnosno da li su uopšte ‘smjeli da gledaju’”, jasan je Vasić u izjavi za medije.
Dok se u tužilaštvu slažu kockice najveće bankarske afere u novijoj istoriji Srbije, javnost s pravom postavlja pitanje: ko je godinama potpisivao pozitivne ocjene poslovanja banke iz koje je, pod nosom regulatora, neopaženo izvučeno skoro 400 miliona evra gotovine?