Bivša ministarka unutrašnjih poslova u administraciji Džoa Bajdena ostvarila je istorijsku pobjedu u Novom Meksiku, označivši važan korak u političkoj zastupljenosti starosjedilačkih naroda u Sjedinjenim Američkim Državama.
ISTANBUL – Istorijski iskorak u političkoj zastupljenosti američkih starosjedilačkih naroda dogodio se u utorak, kada je bivša ministarka unutrašnjih poslova Deb Haland izabrana za guvernerku Novog Meksika, postavši prva žena starosjedilačkog porijekla na čelu jedne američke savezne države.
Haland je pobijedila republikanskog kandidata Grega Hala, šezdesetogodišnjeg biznismena koji je ranije obavljao funkciju gradonačelnika grada Rio Rančo.
Njena pobjeda dolazi u trenutku sve većeg političkog uticaja starosjedilačkih birača širom SAD. Pripadnici starosjedilačkih zajednica čine približno 12 odsto stanovništva Novog Meksika.
Haland je pripadnica zajednice Laguna Pueblo, plemenskog naroda koji ima federalno priznanje i živi u zapadno-centralnom dijelu Novog Meksika. Njeni korijeni duboko su povezani s ovom saveznom državom i njenim starosjedilačkim zajednicama.
Prije ulaska u nacionalnu politiku radila je u administraciji plemenskih zajednica i na aktivnostima usmjerenim na povećanje izlaznosti birača. Njen politički put djelimično je oblikovan i ličnim iskustvom samohrane majke koja je zavisila od socijalne pomoći prije nego što je, u tridesetim godinama života, stekla diplomu pravnog fakulteta.
Od samohrane majke do američkog Kongresa
Političku karijeru započela je na nivou savezne države, prije nego što je zakoračila na nacionalnu političku scenu.
Nakon neuspješne kandidature za zamjenicu guvernera 2014. godine, Haland je već naredne godine ostvarila istorijski uspjeh, postavši prva žena starosjedilačkog porijekla u istoriji SAD koja je predvodila jednu političku stranku na nivou savezne države. Od 2015. do 2017. godine bila je predsjednica Demokratske stranke Novog Meksika.
Širu nacionalnu prepoznatljivost stekla je 2018. godine, kada je izabrana u Predstavnički dom američkog Kongresa, zajedno s novom generacijom progresivnih političarki, među kojima su Aleksandrija Okasio-Kortez, Ilhan Omar i Rašida Tlaib.
Bila je jedna od prve dvije žene starosjedilačkog porijekla koje su izabrane u američki Kongres.
Godine 2021. postala je prva osoba starosjedilačkog porijekla na čelu jednog ministarstva u američkoj saveznoj vladi, nakon što ju je tadašnji predsjednik Džo Bajden imenovao za ministarku unutrašnjih poslova.
Oštra protivnica Donalda Trampa
Tokom kampanje za guvernerku obećala je da će raditi na smanjenju troškova života, uvođenju javne opcije zdravstvenog osiguranja i reformi sistema zaštite djece u Novom Meksiku.
Istovremeno se predstavila kao odlučna protivnica politike predsjednika Donalda Trampa, oslanjajući se na iskustvo suprotstavljanja njegovoj administraciji tokom svog mandata u Kongresu.
Obraćajući se pristalicama na predizbornom skupu u Portalesu u septembru, Haland je kritikovala ekonomsku politiku Trampove administracije.
„Donald Tramp misli da zna nešto o Novom Meksiku“, izjavila je.
Ukazujući na ekonomske teškoće s kojima se suočavaju stanovnici ove savezne države, dodala je:
„Moramo učiniti život pristupačnijim stanovnicima Novog Meksika, jer imamo predsjednika koji nema pojma kako mi živimo.“
Haland je takođe obećala da će izvršnom uredbom obustaviti nove projekte izgradnje velikih centara za obradu podataka širom Novog Meksika, sve dok zakonodavci ne usvoje propise kojima će biti regulisana njihova izgradnja.
Njeno ime pojavilo se i u dokumentima o Džefriju Epstinu
Ime Deb Haland pojavilo se i u dokumentima američkog Ministarstva pravde povezanim s Džefrijem Epstinom, koji su objavljeni ranije ove godine.
Lokalni mediji izvijestili su da je 2014. godine, tokom kampanje za zamjenicu guvernera, putovala privatnim avionom koji je unajmio Epstin, na letu od Santa Fea do Vašingtona.
Prema tim izvještajima, let je bio organizovan za tadašnjeg državnog tužioca Novog Meksika Gerija Kinga, koji se kandidovao za guvernera.
Portparol njene kampanje izjavio je da Haland nikada nije imala kontakt s Epstinom i da nije znala na koji način je avion bio unajmljen. Dodao je da ona podržava potpunu istragu njegovih zločina.
Rekordan broj kandidata starosjedilačkog porijekla
Njen izbor dolazi u godini u kojoj se rekordnih 358 kandidata starosjedilačkog porijekla kandidovalo za lokalne, državne i savezne funkcije širom SAD.
Među njima su Meri Peltola i zamjenica guvernera Minesote Pegi Flanagan, koja je takođe ispisala istoriju postavši prva žena starosjedilačkog porijekla izabrana u američki Senat.
Haland će na mjestu guvernerke naslijediti demokratkinju Mišel Luhan Grišam, koja zbog ograničenja broja mandata više nema pravo na kandidaturu.
Zanimljivo je da je Haland već jednom naslijedila Grišam, i to u Kongresu, nakon što je 2018. godine pobijedila na izborima za Prvi kongresni distrikt Novog Meksika.
Tokom mandata u Kongresu, za vrijeme prve Trampove administracije, Haland se protivila pokušajima smanjenja savezne socijalne pomoći, uključujući program zdravstvene zaštite Medicaid i program pomoći u kupovini hrane SNAP.
Tokom ovogodišnje kampanje obećala je da će nastaviti da se suprotstavlja takvim politikama, poručivši da je spremna da se ponovo suprotstavi Trampu.
Istorija borbe za biračko pravo
Američki starosjedilački narodi dobili su državljanstvo SAD tek 1924. godine, ali su ograničenja njihovog biračkog prava opstala u nekoliko saveznih država i decenijama nakon toga.
U Novom Meksiku je tek 1948. godine, zahvaljujući pravnoj borbi Miguela Truhilja, veterana Drugog svjetskog rata i pripadnika zajednice Isleta Pueblo, ukinuta državna odredba koja je mnogim pripadnicima starosjedilačkih naroda zabranjivala glasanje.
Gotovo osam decenija kasnije, Deb Haland postala je prva žena starosjedilačkog porijekla izabrana za guvernerku jedne američke savezne države.