Etničke podjele u obrazovanju, diskriminacija učenika i dugogodišnje neprovođenje presude Evropskog suda za ljudska prava „Sejdić i Finci“ i dalje predstavljaju ozbiljne probleme u Bosni i Hercegovini. Na to je upozorila Evropska komisija protiv rasizma i netolerancije (ECRI) u novim zaključcima, ističući da dosadašnje reforme nisu donijele suštinske promjene.
U izvještaju ovog tijela Savjeta Evrope pohvaljene su pojedine mjere podrške romskoj djeci i drugim grupama izloženim diskriminaciji, ali je ocijenjeno da su one fragmentisane, neujednačeno sprovedene i nedovoljne za stvaranje inkluzivnog obrazovnog sistema.
Posebnu zabrinutost izaziva činjenica da se u pojedinim dijelovima zemlje i dalje primjenjuje model „dvije škole pod jednim krovom“, uprkos sudskim presudama kojima je utvrđeno da takva praksa predstavlja diskriminaciju.
„Dvije škole pod jednim krovom“ i dalje pod lupom
ECRI je posebno ukazao na nastavak segregacije učenika po etničkoj osnovi, ocjenjujući da takva praksa predstavlja ozbiljnu prepreku izgradnji ravnopravnog i inkluzivnog obrazovanja.
U zaključcima se podsjeća da su domaći sudovi već donosili obavezujuće presude kojima je utvrđeno da je ovakav način organizovanja nastave diskriminatoran, ali da problem i dalje nije riješen.
Kritika je upućena i Republici Srpskoj zbog spora u vezi sa nazivom jezika koji koriste bošnjački učenici, kao i zbog postupaka za koje ECRI smatra da otežavaju stvaranje istinski inkluzivnog školskog okruženja.
Iako su određeni pomaci ostvareni kroz programe podrške djeci iz ranjivih grupa, ECRI upozorava da bez sistemskih rješenja i dosljedne primjene propisa diskriminacija neće biti uklonjena.
Sedamnaest godina bez sprovođenja presude „Sejdić i Finci“
Jedna od najznačajnijih kritika odnosi se na izostanak konkretnih rezultata u uklanjanju diskriminacije iz izbornog sistema BiH.
Riječ je o presudi Evropskog suda za ljudska prava iz 2009. godine u predmetu „Sejdić i Finci“, kojom je utvrđena diskriminacija zbog nemogućnosti pripadnika nacionalnih manjina da se kandiduju za određene najviše političke funkcije u zemlji.
ECRI navodi da ni nakon brojnih političkih pokušaja i najava reformi nije došlo do suštinskih izmjena ustavnog i izbornog zakonodavstva.
„Iako su vlasti u julu 2025. usvojile revidirani akcioni plan, a u oktobru 2025. osnovale radnu grupu za pripremu ustavnih i izbornih izmjena, ECRI ocjenjuje da ti koraci još nisu doveli do suštinske zakonodavne reforme“, navedeno je u zaključcima.
Dodaje se da diskriminatorna ograničenja ostaju na snazi i sedamnaest godina nakon presude iz Strazbura, zbog čega ECRI zaključuje da ni njegova druga prioritetna preporuka nije sprovedena.
Reforme postoje na papiru, ali promjene izostaju
Najnoviji nalazi ECRI-ja ukazuju na raskorak između usvojenih planova i konkretnih rezultata u praksi.
Dok su pojedine mjere podrške ranjivim grupama ocijenjene pozitivno, etničke podjele u obrazovanju i diskriminatorna ograničenja u političkom predstavljanju i dalje ostaju neriješena pitanja.
Zaključci tako ponovo stavljaju u fokus odgovornost domaćih institucija da obezbijede jednaka prava svim građanima, bez obzira na njihovu etničku pripadnost ili nacionalno opredjeljenje.