Ljetnji toplotni talasi i dugotrajne suše ostavili su katastrofalne posljedice po evropske šume tokom ove godine, pretvarajući hiljade hektara zelenih površina u pepeo. Prema zvaničnim podacima Evropskog informacionog sistema za šumske požare (EFFIS), crni bilans pogađa gotovo cijeli kontinent, pri čemu su Ukrajina i Španija pretrpjele apsolutno najteža razaranja.
Međutim, ono što posebno brine stručnu i širu javnost jeste činjenica da su naša zemlja i susjedne države Zapadnog Balkana, usljed nezapamćenih suša i nedostatka padavina, takođe pretrpjele ogromne gubitke i dospjele direktno na listu deset evropskih zemalja sa najtežim posljedicama požara u 2026. godini.
Statistika koju bilježi EFFIS – mapirajući požare čija površina prelazi približno 30 hektara – oslikava alarmantnu sliku klimatske krize. Na vrhu ove neslavne liste nalazi se Ukrajina sa uništenih 365.917 hektara, dok je Španija odmah iza sa 295.405 hektara opustošene teritorije.
Značajne površine stradale su i u zapadnoj i južnoj Evropi – Francuska bilježi 96.461 hektar, Italija 93.665 hektara, a Portugalija 64.885 hektara. Ipak, region Balkana se našao pod teškim udarom klimatskih promjena, zauzevši visoka i zabrinjavajuća mjesta na evropskoj ljestvici.
Ključni alarm za region: Bosna i Hercegovina se nalazi na 6. mjestu crne liste sa 48.672 uništena hektara, Grčka na 7. mjestu sa 31.916 hektara, Srbija na 8. poziciji sa 25.612 hektara, dok Sjeverna Makedonija zatvara top-listu na 10. mjestu sa 18.956 hektara stradale površine.
Pregled 10 najugroženijih zemalja u Evropi (2026)
| Pozicija | Zemlja | Površina zahvaćena požarima (ha) |
| 1. | Ukrajina | 365.917 ha |
| 2. | Španija | 295.405 ha |
| 3. | Francuska | 96.461 ha |
| 4. | Italija | 93.665 ha |
| 5. | Portugalija | 64.885 ha |
| 6. | Bosna i Hercegovina | 48.672 ha |
| 7. | Grčka | 31.916 ha |
| 8. | Srbija | 25.612 ha |
| 9. | Ujedinjeno Kraljevstvo | 24.775 ha |
| 10. | Sjeverna Makedonija | 18.956 ha |
Izvor podataka: EFFIS – Copernicus / European Commission (podaci obuhvataju požare mapirane u sistemu površine od približno 30 ha ili više za 2026. godinu).
Hronologija nerealizovanih planova
Na državnom nivou godinama se govori o modernizaciji Oružanih snaga BiH i nabavci helikoptera koji bi mogli služiti i za gašenje požara. Ali čak i ako stignu, to neće biti specijalizovana vatrogasna avijacija kakvu imaju razvijene zemlje.
Ni na nivou entiteta situacija nije puno bolja, posebno u Federaciji BiH gdje priču o nabavci letjelica slušamo više od deset godina. U budžetima su se pojavljivali iznosi i do 30 miliona KM, ali realizacije nije bilo. Podsjetimo, Vlada Federacije BiH je 2021. godine usvojila informaciju o nabavci letjelica, ali je novac preusmjeren na druge potrebe. Dve godine kasnije, 2023, planirana su tri i po miliona KM za iznajmljivanje letjelica i četiri miliona za rekonstrukciju hangara. Ni to nije realizovano, a sredstva su povučena kroz rebalans budžeta.
Predsjednik Vlade FBiH Nermin Nikšić tada je odbranu modela iznajmljivanja objasnio riječima da je kupovina preskupa i kadrovski nestabilna, jer piloti odlaze ako nađu bolje uslove.
U Republici Srpskoj, paralelno, postoje planovi jačanja flote i sistema ranog upozoravanja, ali i dalje nema kanadera niti Air Tractor letjelica.
Uprava za vazduhoplovstvo MUP-a RS trenutno raspolaže sa šest helikoptera, a u planu je nabavka još dva, vrijednosti 14,6 miliona KM. Helikopteri bi, osim transporta i medicinske evakuacije, trebalo da se koriste i za gašenje požara.
Sistem koji ne postoji
Komentarišući za BUKU trenutni sistem zaštite od šumskih požara Anes Podić predsjednik Udruženja „Eko akcija“, kaže da isti u praksi ne funkcioniše ni na jednom nivou. „Kada se desi šumski požar, odgovor na njega je i dalje čista improvizacija“, kaže Podić, ilustrativno navodeći primjer susjedne Hrvatsku koja posjeduje pet kanadera, od kojih svaki može izbaciti 6 tona vode, dok naši mali helikopteri mogu izbaciti samo po tonu vode: “Angažovanje dva Air Tractor aviona iz Hrvatske, iako korisno i dobrodošlo, ostaje samo privremena mjera koja ne rješava osnovni problem, a to je nepostojanje funkcionalnog i jedinstvenog sistema zaštite od požara u Bosni i Hercegovini”.
Dodatno, sistem zaštite šuma opterećen je različitim entitetskim rješenjima. Republika Srpska ima zakon o šumama, dok Federacija BiH već godinama nema važeći zakon u toj oblasti, što, pojašnjava naš sagovornik, dodatno produbljuje neujednačen pristup upravljanju i zaštiti šumskih područja.
Studija koja je sve rekla i ostala neiskorištena
Podić podsjeća da su još prije više od decenije izrađene sveobuhvatna analiza i studija, Gašenje šumskih požara u BiH“, u kojoj su jasno definisane slabosti sistema i date konkretne preporuke za njegovo unapređenje. Ipak, kako navodi, većina tih preporuka ostala je neimplementirana, dok se sistem u suštini nije suštinski mijenjao.
Posebna pažnja u studiji posvećena je i prevenciji, koja je ocijenjena kao nedovoljno razvijena i nesistematski provođena, iako predstavlja ključni element u smanjenju rizika i razmjera požara. U tom kontekstu, studija zaključuje da postojeći sistem ne omogućava pravovremen, koordinisan i efikasan odgovor na velike šumske požare, te da je neophodno uspostaviti jedinstven operativni i komandni sistem, standardizovati procedure, ojačati institucionalnu koordinaciju, modernizovati tehničke i ljudske kapacitete te razviti stabilne zračne resurse.
I tako Bosna i Hercegovina ulazi u još jednu sezonu požara sa istim slabostima. Sa sistemom koji se oslanja na improvizaciju. Na privremena rješenja. I na reakciju koja dolazi prekasno.