Holandska organizacija The Ocean Cleanup dostigla je istorijsku prekretnicu: iz svjetskih okeana i rijeka uklonili su čak 50 miliona kilograma otpada, saopštili su krajem marta.
Ovaj rezultat pokazuje nevjerovatno ubrzanje operacija čišćenja: od 2024. godine, za manje od godinu i po dana, prikupljeno je više smeća nego tokom čitave prethodne decenije.
S riječi na djela: od vizije tinejdžera do tehnologije koja „guta” otpad iz okeana
Neprofitnu ekološku organizaciju The Ocean Cleanup osnovao je Bojan Slat 2013. godine, sa svega 18 godina.
Sve je počelo njegovim govorom na popularnom događaju u gradu Delftu, gdje je iznio vizionarski i ambiciozan plan: pomoću džinovskih plutajućih barijera očistiti svjetske okeane od otpada – od plastičnih flaša do napuštene ribarske opreme i zalutalih bova.
Glavni front ove borbe ostaje ozloglašeni Veliki pacifički tepih smeća, ogromna nakupina plutajućeg otpada između Havaja i Kalifornije.
Nakon godina testiranja i početnog Sistema 001, dizajn je značajno unaprijeđen. Prethodni Sistem 002 je tokom trogodišnjeg rada (2021–2023) uklonio preko 250.000 kilograma otpada, dok je danas u upotrebi Sistem 03, najefikasnija generacija ove tehnologije. Zahvaljujući svojim dimenzijama, svakih pet sekundi može očistiti površinu jednog fudbalskog terena.
Princip rada ostao je vjeran osnovnoj ideji, ali su razmjere znatno veće. Dva broda vuku plutajuću barijeru u obliku potkovice, dugu 2,2 kilometra, sa zaštitnom mrežom koja se spušta četiri metra ispod površine.
Brodovi se kreću brzinom ljudskog hoda, koristeći vještačku inteligenciju i senzore kako bi se usmjerili ka zonama najveće gustine otpada. Dok sistem polako plovi okeanom, bočna „krila” barijere usmjeravaju plastiku ka centralnoj vreći za zadržavanje.
Kada se ona napuni, izvlači se na palubu gdje se sadržaj sortira i pakuje za dalju preradu.
Prikupljena plastika ne ostaje otpad, već postaje resurs. Kroz partnerstva, poput onog sa kompanijom Kia, materijal izvučen iz Pacifika reciklira se i koristi u unutrašnjosti novih električnih vozila.
Uspjeh se u velikoj mjeri pripisuje i radu na izvorima zagađenja. Istraživanja pokazuju da čak 80% plastike koja dospijeva u okeane potiče iz samo 1% rijeka.
Zbog toga su razvijeni tzv. presretači (interceptors) – autonomne barijere koje zaustavljaju smeće u kritičnim riječnim tokovima, od Jamajke, preko Malezije i Vijetnama, do Gvatemale i Los Anđelesa.
Dostizanje brojke od 50 miliona kilograma predstavlja dodatni podsticaj za planirani program „30 gradova”, koji ima za cilj da presretačima pokrije najkritičnije tačke riječnog zagađenja.
Krajnji cilj tima The Ocean Cleanup ostaje jasan: uklanjanje 90% plutajuće plastike iz okeana do 2040. godine.