U utorak 10. marta na scenu Narodnog pozorišta u Sarajevu stižu putnici “Orijent Ekspresa”.
Ovaj pozorišni komad holivudske adaptacije Kena Ludwiga po romanu Agathe Christie
u Sarajevu režira Andrej Cvetanovski.
Scjetski krimi klasik sarajevskoj publici donijeće nestvarno iskustvo, a sjajna glumačka postava dodatni su garant da će likovi Agathe Christie iz najčuvenijeg voza Evrope autentično oživjeti na sceni.
Lik Herculea Poirota igraće poznati bosanskohercegovački glumac Mario Drmać, lik Monsieur Bouca utjeloviće Faruk Hajdarević. Samuela Ratchetta igra Nerman Mahmutović, groficu Andrenyi Anastasija Dunjić, Princess Dragomiroff Amra Kapidžić. Hector MacQueen je Issa Osmić, Greta Ohlsson Sanela Krsmanović Bistrivoda, Helen Hubbard Vedrana Božinović a pukovnika Arbuthnota igraće Dino Bajrović. Lik Mary Debenham donosi Elma Fetić a uloga šefa sale i konduktera Michela povjerena je Maku Čengiću.
Dramaturgiju predstave potpisuje Džejna Hodžić, dok vizuelni svijet na sceni – kroz scenografiju i kostime – oblikuje Adisa Vatreš Salimović.
Dodatni dramski i emotivni naboj u ovom pozorišnom ostvarenju upotpunjuje muzika koju je komponovao Mirza Redžepagić.
Je li muzika u ovakvim komadima zaseban lik, može li ton kreirati karakter, kako je tekao stvaralački proces…? O ovim i drugim detaljima predstave razgovarali smo sa kompozitorom Mirzom Redžepagićem.
BUKA: Muzika za „Orijent Ekspres“ treba nositi napetost, misteriju i tempo priče – kako ste ritmički i harmonski gradili tu tenziju?
Komponovanje za teatar spada u domen funkcionalne muzike, što znači da muzika prije svega mora služiti dramskoj radnji i biti njen organski dio, a ne element koji postoji samostalno. U tom smislu, kompozitor u teatru ima zadatak da kroz muziku prati razvoj priče, naglašava određene emocionalne trenutke i pomaže publici da intuitivno osjeti atmosferu scene.
„Orijent Ekspres“ nosi snažan osjećaj misterije i psihološke napetosti gdje se priča razvija kroz niz slojeva i postepeno otkrivanje istine, što je za kompozitora veoma inspirativan dramaturški okvir. Moj pristup je bio da muzika diskretno prati taj tok i da kroz ritmičke motive, ponavljanja i postepeno građenje dinamike stvara osjećaj neizvjesnosti.
Muzika često građena tako da zadržava određenu napetost, bez brzog razrješenja. Takav pristup omogućava da atmosfera misterije ostane prisutna tokom cijele predstave. U konačnici, cilj mi je bio da muzika ne dominira scenom, nego da suptilno pojača emociju i pomogne publici da još intenzivnije doživi svijet priče.
BUKA: Da li ste muziku razvijali paralelno s probama ili ste određene ideje oblikovali unaprijed?
Moj proces rada obično počinje dosta rano, još u fazi kada predstava zapravo nije ni počela da se postavlja na sceni. Nakon čitanja teksta pokušavam da formiram svoje prvo zvučno viđenje komada, pa u toj fazi pravim inicijalne muzičke skice. Te skice nastaju prije proba, a često i prije prvih detaljnijih konsultacija sa rediteljem. Takav pristup mi pomaže da izgradim muzičku osnovu iz koje kasnije mogu dalje razvijati ideje, a prava transformacija se dešava kroz proces rada sa rediteljem i kroz samo prisustvo probama.
Razgovori sa rediteljem su ključni za oblikovanje konačne zvučne slike predstave. Kada počnu probe, kada vidite glumce u prostoru, ritam scena i atmosferu koja se stvara na sceni, muzika počinje da dobija svoj konačni oblik. Tada se mnoge ideje dodatno razvijaju ili prilagođavaju, kako bi na kraju postale potpuno integrisane u scenski tok.
BUKA: Može li muzika u ovoj predstavi biti gotovo kao još jedan lik?
U određenom smislu, da. „Orijent Ekspres“ je dramaturški vrlo dinamično djelo i nosi snažan emocionalni raspon. Od misterije i napetosti, do trenutaka introspekcije i psiholoških lomova likova, sve to daje muzici veliki prostor da postane aktivan element u dramaturgiji predstave. U takvim projektima muzika često funkcioniše kao dodatni sloj pripovijedanja. Ona ne govori riječima, ali kroz atmosferu i dinamiku može naglasiti ono što se dešava između replika ili ispod površine radnje.
Zato je u ovoj predstavi muzika na neki način zaseban dramaturški sloj. Ona je samostalna u svom jeziku, ali istovremeno potpuno povezana s cjelinom predstave. U nekim trenucima je gotovo neprimjetna, dok u drugim diskretno preuzima emotivni tok scene i vodi publiku kroz razvoj priče.
BUKA: Koliko je bilo odbijenih ili izmijenjenih kompozicija tokom procesa?
Proces rada sa rediteljem Andrejom Cvetanovskim bio je zaista vrlo prijatan i inspirativan. Ono što je meni kao kompozitoru posebno značajno jeste činjenica da Andrej daje veliku važnost muzici i njenoj dramaturškoj ulozi u predstavi. Zbog toga je naš rad bio zasnovan na stalnom dijalogu.
Ideje su se razvijale zajednički, kroz razgovore i razmjenu mišljenja. Neke teme su tokom procesa mijenjale svoj oblik, s ciljem preciziranja i traženja najboljeg rješenja za određenu scenu. Takav proces je vrlo prirodan u teatru, jer se predstava stalno razvija tokom proba, a muzika mora biti fleksibilna i prilagodljiva toj dinamici.
BUKA: Postoji li scena u kojoj muzika preuzima emocionalni vrhunac?
U predstavi postoji više trenutaka u kojima muzika značajno pojačava dramaturški naboj. Budući da je riječ o trileru, radnja se stalno razvija kroz otkrivanje novih informacija i odnosa među likovima, pa se napetost postepeno povećava. U tim trenucima muzika često ima važnu ulogu u vođenju emocionalne dinamike scene.
Ponekad naglašava misteriju, nekad produbljuje osjećaj neizvjesnosti, a sve s ciljem da pomogne publici da osjeti unutrašnje stanje likova. Važno je naglasiti da u teatru muzika nikada ne treba da dominira scenom već da suptilno podrži radnju i pojača emociju, a da pritom ostane u službi predstave.
BUKA: Budući da ste i gitarista, da je to Vaš instrument, da li ste koristili gitaru kao dominantan instrument?
Iako je gitara moj primarni instrument i centralni dio mog autorskog izraza, posebno kroz flamenko muziku, u ovom projektu sam svjesno izašao iz tog okvira. Flamenko estetika ne bi se prirodno uklopila u atmosferu i dramaturgiju ove predstave.
Zbog toga sam zvučni svijet predstave prvenstveno gradio oko gudačkih instrumenata, tačnije gudačkog kvarteta. Taj sastav za mene funkcioniše kao mali orkestar gdje kroz različite registre, teksture i boje može stvoriti veoma širok spektar emocija i atmosfera.
Pored gudača, u pojedinim temama pojavljuju se i drugi instrumenti poput klavira, oboe, glockenspiela i saksofona, a na pojedinim mjestima postoje i momenti koji podsjećaju na jazz-noir estetiku. Istovremeno sam sebi ostavio prostor za eksperimentisanje sa različitim zvučnim teksturama i efektima, koji ponekad ulaze u područje blagog sound designa.
Za ovu predstavu je muzika je koncipirana tematski, tako da svaki od glavnih likova ima svoj instrument i motiv koji se kroz predstavu transformiše i varira u zavisnosti od situacije i razvoja radnje.
BUKA: Koliko je Španija uticala na vaš umjetnički izražaj budući na sve ono što Vas spaja sa tom državom?
Španija je imala izuzetno snažan uticaj na moj umjetnički razvoj. Moj prvi dublji kontakt s tom kulturom bio je kroz flamenko muziku, koja je u velikoj mjeri oblikovala moj pristup gitari i muzici uopšte. Tokom posljdenjih desetak godina imao sam priliku da učim i usavršavam se na različitim flamenko akademijama u Španiji, što je za mene bilo veoma važno iskustvo.
Posebno značajan period bio je studij na Berklee College of Music u Valenciji, gdje sam završio master studije. Boravak na Berkleeju tokom 2022. i 2023. godine otvorio mi je potpuno nove muzičke perspektive. Pored flamenka, imao sam priliku intenzivno raditi i na jazzu, muzici za film i teatar, kao i na produkcijskim vještinama.
To iskustvo mi je pomoglo da značajno proširim svoje polje djelovanja kao umjetnik i upravo tamo sam najviše produbio razumijevanje kompozicije i počeo intenzivnije razvijati svoj rad kao kompozitor, paralelno s djelovanjem kao gitarista i izvođač.