Broj šakala na području Posavine u posljednjih nekoliko godina naglo je porastao, a prema podacima lovačkih udruženja, njihov broj se čak udvostručio. Samo tokom protekle lovne sezone odstrijeljeno je više od 400 jedinki, što govori o rasprostranjenosti ove vrste na posavskim poljima i u napuštenim domaćinstvima. Šakal, kao izuzetno prilagodljiv i lukav predator, danas praktično nema prirodnog neprijatelja osim čovjeka, zbog čega lovci ističu da su upravo oni jedina brana njegovom nekontrolisanom širenju. U ovom periodu širom Posavine organizuju se takozvane „šakalijade“, lovne manifestacije čiji je osnovni cilj smanjenje broja predatora zbog štete koje nanose stočarima i seoskim domaćinstvima.
Redakciji Buke javio se i jedan čitalac koji nam je poslao fotografije peradi i ovaca usmrćenih u napadu šakala, potvrđujući strahove mještana da se predator sve više približava naseljenim mjestima.
Uprkos sve većoj brojnosti šakala na terenu, javnost u Bosni i Hercegovini još uvijek nije u potpunosti informisana o ovoj vrsti, zbog čega se često šire neprovjerene informacije o njegovom porijeklu i stvarnoj opasnosti koju predstavlja.
Odgovore smo potražili od stručnjaka iz Društva za istraživanje i zaštitu biodiverziteta (DIZB) iz Banjaluke, s kojima smo razgovarali o ključnim pitanjima: da li je riječ o autohtonoj ili invazivnoj vrsti, koje su njene osnovne karakteristike, šta je dovelo do naglog širenja populacije šakala u posljednjoj deceniji, te da li ima i pozitivnu ulogu u ekosistemu.
Pitali smo i koje domaće životinje su najčešće mete napada, kolike su procijenjene štete, napada li čovjeka, koje se mjere zaštite preporučuju, koliko su „šakalijade“ učinkovite, te postoji li jasna strategija upravljanja ovom vrstom u BiH.
U Bosni i Hercegovini, kao i u većem dijelu jugoistočne i srednje Evrope, posljednjih decenija bilježi se jasno širenje areala i porast brojnosti zlatnog šakala (Canis aureus). Na prostoru R. Srpske danas je najprisutniji u sjevernim nizijskim i brežuljkastim područjima, posebno u dolinama većih rijeka i poljoprivrednim područjima, najčešće do oko 500 m nadmorske visine, ali se može sporadično naći i na većim nadmorskim visinama, objašnjavaju iz DIZB-a.
Autohtona evropska vrsta
Genetika šakala pokazuje da je njegova populacija u BiH dio šire regionalne populacije sa stalnim dotokom jedinki iz susjednih zemalja.
“U javnosti se šakal često označava kao „invazivna vrsta“, međutim, važno je reći da se radi o autohtonoj evropskoj vrsti, čije širenje nije posljedica vještačkog unošenja, već promjena koje je uzrokovao čovjek. Ključni faktori koji pogoduju širenju šakala su dostupnost komunalnog i klaoničkog otpada, divlje deponije, ostaci stočarske proizvodnje, napuštanje ruralnih područja, kao i nestajanje predatora koji su mu prirodni neprijatelji. U takvim uslovima šakal sve manje zavisi od prirodnog plijena, a sve više koristi lako dostupne izvore hrane”, kaže Jovica Sjeničić iz Društva za istraživanje i zaštitu biodiverziteta.
Istraživanja ishrane u regionu pokazuju da u zimskom periodu u preko 90% analiziranih jedinki dominiraju ostaci domaćih životinja, najčešće u vidu lešina ili otpada, zatim mišoliki glodari, i na kraju ostaci gajene divljači. Ostali oblici hrane prisutni su u znatno manjoj mjeri. Ovakav način ishrane potvrđuje snažnu vezu šakala sa ljudskim aktivnostima, pojašnjava Sjeničić.
Šakal ima važnu ekološku ulogu
“U prirodi šakal igra značajnu ekološku ulogu. Kao predator i strvinar doprinosi uklanjanju uginulih životinja, smanjenju brojnosti glodara i prirodnoj selekciji divljači, uklanjajući slabe i bolesne jedinke. Međutim, kod povećane brojnosti i kad je u blizini naselja može nanijeti štetu, naročito u slučaju slabo zaštićene peradi, ovaca i koza”, ističe Sjeničić.
Dodaje da je šakal podložan različitim parazitima i bolestima. “U regionalnim istraživanjima kod oko 20% jedinki potvrđena je trihineloza, dok je bjesnilo zabilježeno rijetko, ali predstavlja potencijalni rizik. Pored toga postoji mogućnost ukrštanja šakala sa psima, što može imati posljedice po genetiku divljih populacija.”
Odstrel ne rješava problem
Upravljanje populacijom šakala u BiH trenutno se uglavnom oslanja na lov i odstrel. Iskustva iz zemlje i regiona pokazuju da intenzivan odstrjel bez rješavanja osnovnih uzroka širenja, prvenstveno dostupnosti otpada i neadekvatnog odlaganja lešina, ne daje dugoročne rezultate. Budući da se radi o regionalno povezanoj populaciji, lokalne hajke i kampanjski lov ne mogu trajno smanjiti brojnost, smatraju iz DIZB-a.
Zaključno, šakal u Bosni i Hercegovini predstavlja složen izazov, ali i indikator stanja prostora. Njegovo širenje ukazuje na šire probleme u upravljanju otpadom, ruralnim prostorom i odnosu čovjeka prema prirodi. Dugoročno održiva rješenja podrazumijevaju kombinaciju naučno zasnovanog monitoringa, odgovornog lovnog gazdovanja, upravljanja otpadom, preventivnih mjera za zaštitu stoke i regionalne saradnje, a ne isključivo represivne mjere, poručuju iz Društva za istraživanje i zaštitu biodiverziteta.