Već danima se priča o zagađenosti vazduha u Sarajevu, Zenici i Tuzli, dok se o kvaliteti vazduha u Banjoj Luci uglavnom ćuti, iako građani još od novembra udišu vazduh koji je zagađen takozvanim PM10 česticama. Naime, u mjesecu novembru i prvoj polovini decmbra ove godine, na mjernom mjestu Lazarevo, koje je u nadležnosti Republičkog hidrometeorološkog zavoda, došlo je do prekoračenja graničnih i tolerantnih vrijednosti za suspendovane čestice odnosno PM10 čestice. Na preostale tri lokacije, Paprikovac, Centar i Borik, koje su u nadležnosti lokalne uprave Grada Banja Luka, granične vrijednosti za suspendovane čestice su također bile prekoračene, ali je ipak kvalitet vazduha ocijenjen kao prva kategorija kvaliteta.
“Svakodnevna mjerenja su pokazala da je vazduh bio čist ili neznatno zagađen i nisu bile prekoračene granične vrijednosti ni za jednu zagađujuću materiju, izuzev za suspendovane čestice, čija je koncentracija na svim mjernim mjestima spadala u drugu kategoriju kvaliteta vazduha, s tim da je na mjernom mjestu Centar i koncentracija ugljen-monoksida bila druge kategorije kvaliteta”, ističu u Administrativnoj službi Grada Banja Luka.
Profesor banjalučkog Prirodno matematičkog fakulteta Čedomir Crnogorac, smatra da se u situacijama gdje su prekoračene maksimalno dozvoljene koncentracije ni u kom slučaju ne može govoriti o prvoj klasi kvaliteta vazduha. “Gdje god instrument reaguje i pokaže prekoračenje maksimalno dozvoljene koncentracije ne može se govoriti o prvoj klasi vazduha. Često se dešava, kako bi se sačuvao mir građana, da se ne objavljuju prave vrijednosti ili da se iste ne nazivaju pravim imenom. Tek nakon nekog vremena se kaže da je došlo do ekscesa, te da je sve u međuvremenu riješeno na odgovarajući način. Smatram da su odgovorni dužni da saopšte pravo stanje istog trenutka, te da nađu uzročnike i poduzmu odgovarajuće mjere za sve one koji su dozvolili takvu situaciju”, ističe Crnogorac.
Činjenicu da su PM10 čestice na svim stanicama prekoračivale granične, a u nekim slučajevima i tolerantne vrijednosti, nikako ne treba zanemariti. Riječ je obično o česticama koje su smjesa dima, čađi , prašine, soli, kiselina i metala poput olova, kadijuma, željeza i bakra. “Suspendovane čestice su ostaci onoga što mi ljudi proizvodimo, koristimo i na kraju odbacujemo.
Nastaju tokom rada motora, toplana, termoelektrana, individualnih ložišta, čime se ispuštaju dimni gasovi u atmosferu i na taj način se odigravaju razne hemijske reakcije. Primjera radi, sagorijevanjem guma i sličnih hemijskih proizvoda, oslobađa se jedna od najopasnijih materija benzapiren, koji je izuzetno kancerogen”, pojašnjava Crnogorac.
Dodaje i da sadašnji broj mjernih stanica, za grad veličine Banjaluke, nije zadovoljavajući i da bi ovaj broj što prije trebalo barem udvostručiti. Mjerenja bi, kako kaže, trebalo vršiti i na raskrsnicama, obzirom da je ujutro najveća koncentracija vozila i najveća količina izduvnih gasova. Dodatni problem je što je u ovom periodu i najviše građana, ali i djece na ulicama, što uz maglu i slabo strujanje vjetra, loše utiče na njihovo zdravlje.
Igor Kalaba iz Centra za životnu sredinu kaže da se mora uzeti u obzir činjenica da granične vrijednosti same po sebi ne garantuju zdravlje građana kao i da je zagađenje vazduha hroničan problem kojem smo, u slučaju da živimo u gradu, izloženi cijeli život, te da se ovim problemom treba baviti i prije nego što nastane.
“Treba imati na umu da je Svjetska zdravstvena organizacija zagađenje vazduha proglasila za uzrok kancerogenih oboljenja. Isto tako, prije nego odlučimo da li da stanje kategorišemo kao problematično, moramo uzeti u obzir činjenicu da osobe sa zdravstvenim problemima kao što su astma i bronhitis imaju niži prag tolerancije od ljudi koji nemaju te probleme. Isto važi za djecu i starije”, naglašava Kalaba.
Inače, PM10 čestice, čije su vrijednosti u Banjaluci prekoračile i granične i tolerantne vrijednosti deponuju se u najdubljim dijelovima pluća, izazivaju ili osnažuje astmu, bronhitis i druga plućna oboljenja. Ugroženi smo svi, a najviše djeca, trudnice i bolesni. PM10 čestice umanjuju i vidljivost tokom dana, stvarajući izmaglicu poznatiju kao smog.