Zakon o zaštiti prava pripadnika nacionalnih manjina RS kaže da su
„radio i televizijske stanice čiji su osnivači Republika Srpska, opštine
i gradovi, koji ostvaruju ulogu javne službe, dužni u svojim
programskim šemama predvidjeti posebne emisije za pripadnike nacionalnih
manjina, a mogu obezbijediti i druge sadržaje na jezicima manjina“.
Isti zakon osigurava pravo pripadnicima nacionalnih manjina u
Republici Srpskoj na osnivanje radio i televizijskih stanica, te
izdavanje novina na jezicima manjina kojim pripadaju.
Međutim, koliko se ovaj zakon poštuje u praksi i koliko medijskog
prostora zaista dobijaju nacionalne manjine u Republici Srpskoj?
Iz Saveza nacionalnih manjina Republike Srpske kažu da postoje
određeni problemi oko zastupljenosti manjinskih sadržaja u medijima.
Uzroke ovog problema vide u nedostatku novčanih sredstava u medijskim
kućama za kreiranje i distribuciju ovih sadržaja. Zbog nedostatka
novca, posebni radijski i tv sadržaji za nacionalne manjine obično se
finansiraju sredstvima odobrenim od strane donatora, u sklopu raznih
projekata.
Pored nedostatka novca, iz Saveza primjećuju i da ne postoji veliko
interesovanje medija za praćenje ovih sadržaja, ali i da je raspoloživi
medijski prostor nedovoljno iskorišten od strane pripadnika nacionalnih
manjina.
Maja Kremenović, iz Saveza nacionalnih manjina RS, navodi i nekoliko
dodatnih problema kada je riječ o medijima i nacionalnim manjinama.
“Mediji ne dobiju na vrijeme najavu za događaj, promjena programske
sheme i nedovoljna atraktivnost sadržaja, (jer većina vijesti koja se
plasira iz manjinskih zajednice se u najvećoj mjeri odnosi na kulturu,
pa tek onda na neke druge probleme), kao i problem nedostatka dovoljno
edukovanih novinara, koji bi trebalo da poznaju problematiku nacionalne
manjine o kojoj izvještavaju“, kaže Kremenovićeva.
Među radio i tv emisijama koje se odnose na nacionalne manjine, a
koje se već duže vrijeme emituju u programima javnih servisa,
najzapaženije su radijska emisija „Patria Mea“ na BHRTV, te radijska
emisija „Korijeni“ i tv emisija „U fokusu“ na RTRS. U 2014. godini
počela je sa emitovanjem i emisija „Nacionalne manjine“ na FTV.
Poslije javnih servisa, najviše medijskog prostora manjinama daju
lokalne radio stanice. Na Radio Prijedoru, već više od sedam godina,
emituje se radijski program pokrenut na inicijativu udruženja Slovenaca
„Lipa“, uz podršku Grada Prijedor i Ureda Vlade Republike Slovenije za
Slovence u svijetu.
Ove godine, pokrenuta je i nova radijska emisija „Mala Evropa“ koja
se, u trajanju od 60 minuta, emituje na programu Radio Prnjavora.
Kada je, u okviru administrativne službe opštine Prnjavor 2013.
godine, formiran Odsjek za dijasporu i nacionalne manjine, pri
Odjeljenju za lokalni ekonomski razvoj i društvene djelatnosti, jedan od
prvih preduzetih koraka bilo је stvaranje prostora za nacionalne
manjine u medijima.
„Urađena je web-stranica, FB-page, a ideja o radio emisiji je već
postojala, samo je trebalo ponovo ‘postaviti na noge’ i unijeti nove
elemente u koncept predstavljanja manjina“, kaže Žana Pekić,načelnica Odjeljenja za lokalni ekonomski razvoj i društvene djelatnosti opštine Prnjavor.
Osim opštine Prnjavor, projekat radio „MALA EVROPA“ finansijski je
podržala Ambasada Velike Britanije u Sarajevu preko British Council-a
BiH.
„MALA EVROPA radio Prnjavor“ jedina je emisija nacionalnih manjina u BiH koja se emituje na sedmičnoj bazi.
„Emisija ide svake subote u 13 časova, a reprizira srijedom u 18
časova. Omogućen je internet striming uživo, a emisija se naravno
postavlja i on-line, te je preko nekoliko portala omogućeno praćenje“,
kaže Žana Pekić.
Teme koje emisija obrađuje tiču se kulture i običaja nacionalnih
manjina, ali i problema sa kojima se susreću. Kroz što bolju
informisanost javnosti o ovim temama, cilje je smanjiti netoleranciju
među narodima koji ovdje žive.
„Predstavnici nacionalnih manjina su sa oduševljenjem prihvatili
ideju, a posebno najavu vrlo brze realizacije i puštanje emisije u etar.
Stariji su se sjetili kako je nekada emisija o manjinama bila sastavni
dio programa. Odmah su krenuli i prijedlozi za teme i predložene razne
ideje kako bi se koncept emisije vremenom proširio i obuhvatio sve ono
što je neophodno da pokrije jedna ovakva emisija“, kažu iz Odjeljenja za lokalni ekonomski razvoj i društvene djelatnosti.
U emisiji se mogu čuti i jezici manjina, kao što su ukrajinski, romski, italijanski, češki ili poljski.
„Manjinama je to prilika da sačuvaju i obnove svoj jezik, a
drugima da nauče ove jezike nacionalnih manjina. Sve u cilju promocije
njihovog rada i što je važnije, smanjenju netolerancije kroz što bolju
informisanost naroda koji ovdje žive“, ističe Pekićeva.
U realizaciji emisije i prikupljanju neophodnih informacija, učestvuju sva udruženja nacionalnih manjina iz opštine Prnjavor.
„U interesu je svih udruženja da se prezentuje njihov rad i da se
čuje i njihov glas. Za mnoge ovo je jedini način da se čuje govor
pojedinih nacionalnih manjina, jer u školama nema organizovane nastave
na nekim od ovih jezika zbog nedovoljnog broja đaka“, napominje Pekićeva.
Tekstovi i izjave koje u program idu na jezicima nacionalnih manjina
simultano se prevode, tako da program mogu pratiti i „ostali“ – u ovom
slučaju konstitutivni narodi.
Iz Odjeljenja za lokalni ekonomski razvoj i društve djelatnosti kažu da je „MALA EVROPA“
zapravo sinonim za sam grad Prnjavor, koji, kao multinacionalna
sredina, preko 100 godina odolijeva nedaćama, te i tokom rata ostaje
sačuvan od razaranja i postaje specifična oaza mira i tolerancije. U tom
smislu, grad Prnjavor predstavlja uzor za sve druge opštine u RS koje
teže ka demokratizaciji i poštivanju prava manjina.
Što se tiče ostalih sredina, kao što su Gradiška, Doboj, Bijeljina i
Trebinje, na lokalnim radio stanicama nemaju specijalizovane emisije o
nacionalnim manjinama, ali informacije iz ovih zajednica ponekad se nađu
u redovnom programu“, kaže Maja Kremenović iz Saveza nacionalnih manjina RS.
Iz Saveza nacionalnih manjina izražavaju nadu da će i druge lokalne
radio i tv stanice uvesti barem minimalne sadržaje koji se odnose na
nacionalne manjine, a da će i sama udruženja više koristiti moć internet
medija i socijalnih mreža za promociju svog rada, pored ustaljenih
sredstava informisanja.
Inicijativa “Mala Evropa” je dio projekta Lajk nije dovoljan. Misli – Reci – Djeluj.