U
prodemokratskim nevladinim organizacijama u Srbiji upozoravaju da se
“već više od 20 godina u Srbiji provodi zvanična moralna i politička
rehabilitacija kvislinškog četničkog pokreta”, a da će sudska
rehabilitacija biti “završni čin” tog procesa. Inače, postupak
rehabilitacije Mihailovića vodi se pred Višim sudom u Beogradu.
Demokratske
snage mole ambasade prijateljskih zemalja da o rehabilitaciji
Mihailovića u Srbiji upoznaju svoje vlade i javnost. Pismo je potpisalo
17 nevladinih organizacija među kojima su Helsinški odbor za ljudska
prava u Srbiji, Komitet pravnika za ljudska prava, Centar za kulturnu
dekontaminaciju, Savez antifašista Vojvodine, Žene u crnom, Grupa
“Spomenik”, Fond “Biljana Kovačević Vučo” i drugi.
Ugledna
historičarka i, prema mnogima, politički guru demokratske Srbije Latinka Perović kaže u ekskluzivnom razgovoru za agenciju Anadolija (AA)
da iza rehabilitacije Mihailovića stoji država Srbija.
“To
je proces koji se u Srbiji odvija na jedan način već od polovine 80-tih
godina. Sve što sam do sada pročitala ne govori ni o kakvom
kredibilitetu pravne države. To je prosto jedna istorijska revizija koja
se vrši iz historijskih i političkih razloga, produbljuje te sukobe u
srpskom društvu i ništa ne rješava. Ovo traje još iz vremena bivše
vlasti. Jer, prvi Zakon o rehabilitaciji je donesen 2006. godine, pa je
korigovan 2008. godine. Te se odluke donose pred sudovima. Dakle, država
stoji iza te politike. A iza te politike stoji i taj koncept države. Ne
vidim zašto bi se ona inače toliko angažovala”, tvrdi Perović.
Upozorila je da će rehabilitacija Mihailovića imati ozbiljne posljedice.
“Sigurno
će biti posljedica po region, jer sa tom politikom vi nemate otvorena
vrata ni prema jednoj zemlji u regionu. Sa tim ne možete ići u Hrvatsku,
sa tim ne možete ići u Bosnu… To vas smješta negdje na vrelo arhaičnu
istorijsku marginu koja je, zaista, u suprotnosti s vremenom. To nema
veze ni sa naukom, ni sa nekim trendom oporavka regiona i njegove
integracije. To je prosto jedna politika koja je dio mentaliteta i
srpskog nacionalizma. Ona traje ne mareći za pravne i historijske
činjenice”, kazala je za AA Latinka Perović.
Predsjednica
Helsinškog odbora za ljudska prava u Srbiji Sonja Biserko podsjeća da
je politički program četničkog pokreta bio stvaranje etnički homogene
države srpskog naroda – Velike Srbije i eliminacija “nelojalnih”
nacionalnih manjina i naroda. Ona za agenciju Anadolija kaže da
rehabilitacija Mihailovića predstavlja najobičniju manipulaciju i da se
na ovaj način Srbija dodatno distancira od balkanskog regiona.
“Sudska
rehabilitacija se uvelike priprema. Zato smo i reagirali sada, jer
želimo skrenuti pažnju i svijetu i regionu šta se ovdje dešava.
Mihailović nije samo problem Srbije već cijelog regiona s obzirom na
zločine koji su počinjeni tokom Drugog svjetskog rata. Za samu Srbiju to
je pogubno, jer je u toku revizija istorije koja Srbiju zapravo vraća
na jedan obrazac iz kojeg je izašla 1945. godine. Ne želimo da se samo
diskredituje sam pokušaj rehabilitacije već i da ukažemo na suštinu koja
stoji iza same rehabilitacije”, ističe Biserko.
Na
pitanje šta je suština tolikih insistiranja da se rehabilitira
Mihailović, i to baš sada, Biserko dodaje: “Svi ratovi koji su 90-tih
vođeni u ovom regionu, vođeni su u skladu s tom ideologijom. Ovdje nije
napravljen prekid s politikom Slobodana Miloševića, niti se desilo
distanciranje od te politike. Pojavljivanje Mihailovića u sadašnjem
kontekstu je na neki način normalno. Začuđuje to da nema reakcije.
Reagiraju brojni pojedinci, ali medijska slika je takva da nema prostora
za raspravu o tome. Dominira linija koja ukazuje da su četnici bili
antifašistički pokret. U tome učestvuje cijela elita u Srbiji,
nažalost.”
Podvlači
da se rehabilitacijom Mihailovića ne želi samo legitimizirati on kao
historijska ličnost, već i ciljevi velikosrpske politike, odnosno
četničkog pokreta.
“Ti
ciljevi su se tokom 90-tih posebno ostvarivali u Bosni i Hercegovini.
Samo postojanje Republike Srpske govori o tim ciljevima. Ovo je
situacija koja može izazvati i erupcije na Sandžaku i drugim mjestima
gdje je bio četničkih zločina”, govori Biserko.
Prema
njenim riječima, rehabilitacija Mihailovića se ne treba se vezati za
novu vlast u Srbiji, iako je jasno da su oni “na toj liniji”.
“Nažalost,
to je počelo i ranije, pod demokratima. To je nacionalni projekt oko
kojeg je ranije postignut koncenzus”, pojasnila je Bikserko.
AkademikMuhamed Filipović, jedan od najznačajnijih bošnjačkih intelektualaca,
smatra pak da se u Srbiji nastoje u potpunosti rehabilitirati sve ono
snage koje su tokom Drugog svjetskog rata surađivale s nacistima i
vršile genocid.
“Apsolutno
su utvrđene činjenice o suradnji Mihailovića sa okupatorima i o
genocidu njegovih snaga nad Bošnjacima. Rehabilitacija tih snaga znači
ustvari prenošenje težišta krivice na žrtve. A politička pozadina tog
nastojanja jeste da se zaustave i neutraliziraju antifašistički
procesi”, rekao je Filipović za AA.
Dodaje da će doći do velikog nezadovoljstva Bošnjaka diljem Balkana ukoliko se zaista rehabilitira Mihailović.
“Evropskom
sudu za ljudska prava u Strazburgu i Međunarodnom sudu pravde u Hagu
treba uputiti tužbu protiv Srbije za rehabilitaciju ovog oblika fašizma,
koji je jednak antisemitizmu. Jer, antisemitizam je oblik fašizam.
Evropa kažnjava antisemitizam, pa je logično da se kazni i ovaj
fašizam, odnosno odgovorni za njegovo rehabilitiranje u Srbiji”,
konstatira Filipović.
Poznati
hrvatski historičar prof. dr. Tvrtko Jakovina kaže za AA da u brojnim
zemljama bivše Jugoslavije postoji tendencija da se manipulira novijom
ili još starijom prošlošću. Po njemu, to je karakteristika nezrelih
zemalja.
S druge strane, sama rasprava o prošlom se nikada nije dogodila.
“Vi
imate inicijative koje se prave u političke ili dnevnopolitičke svrhe, s
ciljem da se pošalju poruke “našim biračima” ili sada regiji. U tom
smislu se koristi prošlost. U slučaju nastojanja da se rehabilitacija
Mihailovića završi, Srbija čini ono što se s povijesnim faktima ne smije
događati. Dakle, koncentrira se samo na određene aspekte, pa se govori o
spašavanju savezničkih pilota. Na taj način se želi rehabilitirati
ukupni Mihailović. Kao da poneki Židov u Njemačkoj nije bio spašen, što
svejedno ne mijenja odnos ka tom narodu u vrijeme nacističkog režima.
Rehabilitacija će zaoštriti i trajno, ili za dugo vrijeme, baciti
negativnu sjenu u odnosima Srbije sa BiH i Hrvatskom. A neće pomoći u
znanstvenom i objektivnijem tretiranju Mihailovića u srpskoj
historiografiji. Ne vidim nijedan pozitivni efekt za unutarnju situaciju
u Srbiji”, kazao je Jakovina.
Četničke
jedinice izvršile su užasne zločine nad Bošnjacima, naročito u istočnoj
Bosni i na Sandžaku, što je, po mišljenju i Helsinškog odbora za
ljudska prava Srbije, imalo sva obilježja genocida.
Sam Draža Mihailović je 1943. godine definirao svoje prioritete u borbi:
“Moji
neprijatelji su muslimani, Hrvati, partizani i ustaše. Kada se s njima
budem obračunao, onda ću krenuti protiv Italijana i Nemaca”.
Jedan
od dokaza genocid četničkih jedinica nad Bošnjacima je i izvještaj
komandanta Limsko-snažačkog odreda Pavla Đurišića upućen Draži
Mihailoviću o klanju 9.200 Bošnjaka, uglavnom žena i djece, u istočnoj
Bosni i na Sandžaku 1943 godine.
“Akcija
u Pljevaljskom, Čajničkom i Fočanskom srezu, izvršena je. Sva
muslimanska sela u tri pomenuta sreza su potpuno spaljena, tako da
nijedan njihov dom nije ostao čitav. Za vrijeme operacija se pristupilo
potpunom uništavanu muslimanskog življa, bez obzira na pol i godine
starosti. Naše ukupne žrtve su bile 22 mrtva, od kojih dva nesrećnim
slučajem, i 32 ranjena. Kod muslimana (je stradalo) 1.200 boraca i do
8.000 ostalih žrtava: žena, staraca i djece”, navedeno je u izvještaju
napisanom 13. februara 1943. godine
Ali,
zločine su četnici činili i u čitavoj Srbiji i to prema civilnom
stanovništvu za koje su sumnjali da pomaže partizane, kao što je to bilo
u selu Vranić kod Beograda. Tamo su četnici u noći 20. decembra 1943
godine zaklali 67 mještana, od staraca i žena do djce u kolijevci.
Suđenje
Draži Mihajloviću bilo je međunarodna obaveza socijalističke
Jugoslavije u skladu sa Sporazumom o osnivanju Međunarodnog vojnog suda i
sa rezolucijom Generalne skupštine Ujedinjenih naroda (UN) broj XXXIX o
kažnjavanju ratnih zločinaca.
Suđenje
je bilo javno, pratio ga je veliki broj domaćih i stranih novinara.
Kako su ovih dana podsjetili iz nevladinih organizacija u Srbiji, Draža
Mihajlović je osuđen na smrt zbog onih dijela zbog kojih su na smrt
osuđeni i maršal Peten u Francuskoj, Musert u Holandiji, Kvisling u
Norveškoj i drugi kolaboracionisti fašizma: zbog izdaje otadžbine,
saradnje sa okupatorom i zločina koje su počinile snage pod njegovom
komandom.
Još
opasnije od same pravne rehabilitacije četništva, kako upozoravaju
prodemokratski krugovi u Srbiji, jeste stvaranje euforične četničke
atmosfere u društvu, relativiziranje pojmova fašizma i antifašizma,
porast animoziteta prema pripadnicima drugih naroda, skandiranje Draži
Mihailoviću na sportskim priredbama, osnivanje raznih
ekstremno-desničarskih organizacija, negiranje genocida u Srebrenici i
ratnih zločina u ratovima 1991-1995, kao i negiranje bilo kakve
odgovornosti Srbije za te ratove.
“Dok
je Narodnooslobodilačka borba (NOR) potpuno izbrisana iz kolektivnog
sjećanja, dotle je Srbija prepuna četničke ikonografije, komemoracija,
spomenika, pjesama, knjiga, filmova, što govori o tome da politička
klasa želi da, planski i sistematski, izvrši indoktrinaciju masa
četničkom ideologijom. Državna televizija, Radio-televizija Srbije
(RTS) sprema seriju od 15 epizoda o četničkom pokretu s ciljem da
epohalnu borbu protiv fašizma prikaže kao besmislen i nepotreban
“bratoubilački rat”, kada je “Srbin udario na Srbina”. Poruka toga biće
da treba ostvariti općenarodno jedinstvo radi suprotstavljanja
neprijateljima srpskog naroda”, saopćile su nevladine organizacije u
Srbiji.
Da
se u Srbiji ponovo valja cijeli jedan nacionalistički koncept, ukazuje i
afirmacija osuđenih za ratne zločine tokom agresije na BiH.
Tako
je na komemoraciji upravo Draži Mihailoviću, koja se prije nekoliko
dana održala u hramu Svetog Save u Beogradu, bivša predsjednica
Republike Srpske Biljana Plavšić, čelnica Srpskog narodnog saveza, koji
je iznjedrio i aktuelnog predsjednika RS-a Milorada Dodika, izjavila je
da se Draži Mihajloviću “uvijek divila i sledila njegov put ka odbrani
srpstva”.
Vjersku
službu za Mihailovića služilo je sedam sveštenika Srpske pravoslavne
crkve (SPC), a glavni među njima, citirajući haškog optuženika Vojislava
Šešelja, poručio je Zapadu:
“Okupili
smo se ovdje da odamo počast velikom sinu Srbije. Braćo i sestre, u
posljednjih dvadeset godina svjedoci smo harange koja se vodi protiv
srpskog naroda od strane Zapada. Ali, što bi im rekao jedan naš heroj
koji je u Hagu “vi ste bjelosvetski ološ i niste normalni”.”
Kako
su zaključili u demokratskim organizacijama iz Srbije, nema sumnje da
je ovo osnovna poruka koju politička klasa Srbije želi da uputi
rehabilitacijom četništva i Draže Mihailovića, “usmjeravajući time
srpsko društvo na put ksenofobije, autizma, netolerancije i
nepriznavanja općeprihvaćenih normi međunarodnog prava”.
Dragoljub
Draža Mihailović rođen je 26. aprila 1893. u Ivanjici kod Čačka, u
jugozapadnoj Srbiji. Bio je zapovjednik Kraljevske Jugoslovenske vojske u
otadžbini (JvuO) tokom Drugog svjetskog rata. Osuđen i strijeljan 1946.
godine zbog ratnih zločina i suradnje s okupacijskim vlastima.